Klikzink
Wie een architect nodig heeft, vraagt zich al snel af wat dat gaat kosten. Dat is een terechte vraag, maar een lastige om met een bedrag te beantwoorden: de architect rekent geen vast tarief, en wat u betaalt hangt sterk af van de omvang van het werk, de regio, en vooral van de keuze die u zelf maakt over de omvang van de opdracht. Wij zetten op deze pagina uiteen waar die kosten vandaan komen, zodat u zelf kunt inschatten wat voor uw situatie realistisch is en waar u het actuele bedrag kunt navragen.
In België is de tussenkomst van een architect wettelijk verplicht voor elk bouwwerk waarvoor een omgevingsvergunning nodig is en waarbij de stabiliteit of de constructie van het gebouw in het spel is. Dat geldt niet alleen bij nieuwbouw, maar ook bij werk aan een bestaand dak zodra er wijzigingen zijn aan de dakstructuur, de dakvorm of de draagconstructie. Vervangt u enkel de dakbedekking zelf, zonder aan de structuur te raken, dan is een architect meestal niet verplicht. Zodra er sneden in de dakstructuur worden gemaakt, een dakkapel wordt toegevoegd of de dakhelling wijzigt, ligt dat anders. Wij gaan dieper op die grens in bij [de architect bij een dakrenovatie](/belgie/architect/dakrenovatie) en bij [de architect bij een dakkapel of uitbouw](/belgie/architect/dakkapel-of-uitbouw), waar het onderscheid tussen vergunningsplichtig en vergunningsvrij werk het scherpst naar voren komt.
De architect die bij uw project betrokken is, tekent het ontwerp, stelt het aanvraagdossier voor de omgevingsvergunning op en controleert tijdens de uitvoering of het werk overeenkomt met de vergunning en met de regels van goed vakmanschap. Die laatste rol, het controleren tijdens de werf, is precies waar een deel van het honorarium naar gaat, en waarom de kosten van een architect niet te vergelijken zijn met een eenmalig tekenwerk.
Architecten in België rekenen doorgaans een honorarium dat een percentage is van de bouwkost, of een vast bedrag per opdracht, of een uurtarief bij kleinere en afgebakende opdrachten. Welke methode gebruikt wordt, spreekt u vooraf af in een architectenovereenkomst. Die overeenkomst is wettelijk verplicht en beschrijft niet alleen de prijs, maar ook de omvang van de opdracht: ontwerp alleen, ontwerp plus vergunningsaanvraag, of de volledige opvolging inclusief werfcontrole tot de oplevering.
Het percentage of tarief dat een architect hanteert, verschilt van kantoor tot kantoor en van project tot project, en is niet iets wat wij hier met een cijfer kunnen vastleggen: dat soort bedragen verandert voortdurend en verschilt bovendien per regio en per specialisatie. Wilt u weten wat een concreet project kost, dan vraagt u dat het best rechtstreeks op bij een architect, en vergelijkt u enkele offertes op basis van dezelfde omschreven opdracht. De Orde van Architecten, die in elk gewest een provinciale raad heeft, houdt toezicht op de beroepsuitoefening maar legt geen tarieven op: die zijn vrij onderhandelbaar.
De grootste hefboom op de kosten van een architect is niet het tarief zelf, maar de omvang van de opdracht die u vraagt. Een architect die enkel het ontwerp tekent en de vergunningsaanvraag indient, rekent voor minder werk dan een architect die ook de volledige werfopvolging doet, met periodieke controles, verslagen en bijsturing tijdens de uitvoering. Bij een dakrenovatie waarbij enkel de bekleding wordt vervangen zonder ingreep in de structuur, is er vaak geen architect nodig, en vervalt die kostenpost volledig. Bij een uitbreiding met een dakkapel, of bij een volledige nieuwbouw, is de opdracht doorgaans omvangrijker en dus ook duurder.
Een tweede factor is de complexiteit van het dossier. Ligt de woning in een beschermd gezicht, dan komt er een extra advies bij van de dienst erfgoed of monumentenzorg, en dat vraagt extra tijd van de architect om het dossier op te bouwen. Wij lichten die situatie toe bij [de architect bij een woning in een beschermd gezicht](/belgie/architect/beschermd-gezicht). Ook de aanwezigheid van een veiligheidscoördinator, verplicht zodra er meerdere aannemers op de werf actief zijn, is een aparte kostenpost naast het architectenhonorarium, en wordt vaak los gefactureerd.
Een derde factor is de regio. In het Vlaams Gewest verloopt de vergunningsaanvraag via het omgevingsloket op basis van het Vlaams Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO). In het Waalse Gewest gebeurt dat via de regels van de Code du Développement Territorial (CoDT, het Waalse wetboek voor ruimtelijke ontwikkeling), en in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest via het Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening (BWRO). De procedures verschillen, en daarmee ook de tijd die een architect nodig heeft om een dossier op te bouwen dat door de gemeente of, bij grotere projecten, door de fonctionnaire délégué wordt beoordeeld. Dat is de gewestelijke ambtenaar die adviseert of beslist over vergunningsaanvragen die de gemeentelijke bevoegdheid overschrijden.
De eerste stap om kosten onder controle te houden, is vooraf duidelijk maken wat u van de architect verwacht. Vraagt u enkel een ontwerp en vergunningsdossier, of ook volledige werfbegeleiding? Hoe scherper u dat afbakent in de architectenovereenkomst, hoe minder kans op meerwerk of discussie achteraf. Een tweede stap is het vroeg betrekken van de aannemer bij het ontwerp: een aannemer die vooraf meedenkt over de uitvoering, bijvoorbeeld over de bevestiging van een felsdak of de aansluitingen op bestaande daken, kan een architect helpen om sneller tot een haalbaar en vergunbaar ontwerp te komen, wat tijd en dus kosten bespaart.
Een derde punt is het scheiden van wat wettelijk verplicht is van wat u extra vraagt. De wettelijke plicht van de architect gaat over de stabiliteit, de vergunning en de controle op de uitvoering van die aspecten. Alles daarboven, zoals interieuradvies of gedetailleerde materiaalkeuzes, is een extra dienst die apart wordt gefactureerd. Weet u dat vooraf, dan onderhandelt u gerichter over wat u werkelijk nodig heeft.
Tot slot loont het de moeite om na te vragen wat er gebeurt bij wijzigingen tijdens de bouw. Een architect die tijdens de werf moet bijsturen omdat het bestek onvolledig was, rekent dat vaak als meerwerk. Een goed uitgewerkt lastenboek vooraf, waarin ook het gekozen dakmateriaal en de bevestigingswijze duidelijk staan, beperkt die kans aanzienlijk.
Omdat honoraria vrij zijn en per architect en per regio verschillen, is er geen enkele officiële bron die één bedrag vermeldt dat voor heel België geldt. Het beste startpunt is een offerteaanvraag bij twee of drie architecten, telkens op basis van dezelfde omschrijving van de opdracht, zodat u ze eerlijk kunt vergelijken. De provinciale raad van de Orde van Architecten in uw gewest kan u daarnaast algemene informatie geven over de gangbare praktijk, zonder tarieven voor te schrijven.
Weet u om welk type project het gaat, dan vindt u op deze site meer specifieke uitleg per situatie: van een dakrenovatie tot een nieuwbouwwoning, een dakkapel of een bijgebouw. Elke situatie heeft een eigen vergunningsplicht en dus een eigen impact op de opdracht die u aan de architect geeft. Vraag in elk geval altijd een schriftelijke architectenovereenkomst op, en laat de omvang van de opdracht daarin nauwkeurig omschrijven voordat het werk van start gaat.