Klikzink
Wie een dak laat aanpakken en te horen krijgt dat er een architect bij moet, stelt zich al snel de volgende vraag: wat gaat dat dan kosten? Dat is een terechte vraag, en wij kunnen ze op deze pagina niet met een cijfer beantwoorden. Niet omdat we het niet willen zeggen, maar omdat er geen vast tarief bestaat dat we zouden kunnen noemen zonder u binnen het jaar een verkeerd bedrag voor te houden. Wat we wel kunnen doen, is uitleggen hoe die kost is opgebouwd, wie erover beslist, en waar u actuele richtcijfers vindt.
Anders dan bij een notaris, waar de wetgever tarieven vastlegt voor bepaalde akten, is het erehonorarium van een architect in België vrij onderhandelbaar. Er bestaat geen wettelijk barema. Elke architect bepaalt zelf zijn honorarium, en dat honorarium hangt af van de omvang van de opdracht, de complexiteit van het dossier, de regio, en de vraag of de architect enkel het ontwerp en de vergunningsaanvraag doet of ook de volledige werfopvolging voor zijn rekening neemt. Twee gangbare structuren komen in de praktijk het meest voor: een percentage van de aannemingssom, of een vast bedrag per opdracht. Bij kleinere werken, zoals een dakrenovatie waarbij enkel de dakvorm wijzigt, kiezen veel architecten voor een vast bedrag omdat een percentage van de bouwsom dan niet in verhouding staat tot het werk dat ze verrichten.
Omdat er geen wettelijk tarief bestaat, is de enige betrouwbare bron voor een richtprijs de architect zelf, of een vergelijking tussen meerdere architecten. De Orde van Architecten, die in elk gewest een raad heeft, publiceert geen prijslijsten, want dat zou in strijd zijn met de mededingingsregels. Wat de Orde wel doet, is toezien op de deontologie: een architect mag zijn erelonen niet zo laag zetten dat de kwaliteit van zijn controlerende rol in het gedrang komt, en niet zo hoog dat het overduidelijk buiten verhouding is met de opdracht. Voor een concreet bedrag vraagt u dus best een offerte op bij twee of drie architecten in uw regio, en vergelijkt u wat daarin precies begrepen is: enkel het ontwerp en de omgevingsvergunning, of ook de opvolging op de werf en de oplevering.
De verplichting om een architect in te schakelen staat niet los van de vraag naar de kostprijs, want ze bepaalt meteen ook de omvang van wat de architect voor u doet. In België is de architect verplicht wanneer voor de werken een omgevingsvergunning nodig is en het gaat om werken die de stabiliteit, de constructie of het uitzicht van het gebouw wezenlijk raken. Bij een dak betekent dat concreet: zodra de dakstructuur wijzigt, de dakvorm verandert, of er een dakkapel of opbouw bijkomt die de buitenschil van de woning aanpast, is een architect verplicht. Dat geldt zowel in het Vlaams Gewest onder het Vlaams Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO), als in het Waalse Gewest onder de Code du Développement Territorial (CoDT, het wetboek voor ruimtelijke ontwikkeling), als in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest onder het Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening (BWRO). De gewesten verschillen in procedure en in de instantie die de vergunning verleent, maar niet in dit basisprincipe.
Bij zuiver technisch onderhoud ligt dat anders. Wie enkel de bestaande felsplaten vervangt zonder de dakvorm, de dakhelling of de dakstructuur te wijzigen, valt vaak buiten de vergunningsplicht en dus ook buiten de architectverplichting. Zodra er wel een vergunning nodig is, bijvoorbeeld omdat de gemeente het gebouw als beschermd beschouwt of omdat de ingreep de buitenschil wijzigt, komt de architect in beeld. Wij hebben dat onderscheid uitgebreider uitgewerkt op onze pagina over [de architect bij een dakrenovatie](/belgie/architect/dakrenovatie), en wie een dakkapel of opbouw overweegt vindt de details terug op onze pagina over [de architect bij een dakkapel of uitbouw](/belgie/architect/dakkapel-of-uitbouw).
Wanneer een architect verplicht is, gaat zijn rol verder dan het tekenen van een plan. De architect stelt het ontwerp op, dient de omgevingsvergunning in bij de bevoegde instantie, en ondertekent de plannen die bij die aanvraag horen. Na de vergunning blijft de architect doorgaans betrokken bij de controle op de uitvoering: hij gaat na of de aannemer bouwt volgens de vergunde plannen en volgens de regels van de kunst, en hij levert bij afronding een verklaring af dat de werken conform de vergunning zijn uitgevoerd. Die controlerende rol is precies waarom zijn tienjarige aansprakelijkheid meespeelt: samen met de aannemer draagt de architect mee de verantwoordelijkheid voor verborgen gebreken die de stabiliteit van het gebouw in het gedrang zouden kunnen brengen.
Deze controlerende rol verklaart ook waarom het honorarium van de architect niet louter een kost is die u kunt wegonderhandelen door de opdracht te beperken. Een architect die enkel het plan tekent en de vergunning aanvraagt, maar niet meer op de werf komt, biedt u minder zekerheid dan een architect die de uitvoering ook opvolgt. Bij een dakrenovatie waarbij de felsplaten met een nieuwe dakstructuur worden gecombineerd, is die opvolging niet overbodig: de architect controleert dan bijvoorbeeld of de fels op de juiste manier aansluit op de bestaande gevel, en of de aannemer de vereiste dakhelling respecteert die voor een felsdak vanaf zes graden geldt. Diezelfde opvolgende rol komt terug bij grotere projecten, zoals wij toelichten op onze pagina over [de architect bij een appartementsgebouw](/belgie/architect/appartementsgebouw).
Omdat er geen vast tarief bestaat, loont het om bij het opvragen van een offerte niet enkel naar het eindbedrag te kijken, maar naar wat daar precies in vervat is. Vraag uitdrukkelijk of het bedrag enkel het ontwerp en de vergunningsaanvraag dekt, of ook de werfopvolging, de coördinatie met de aannemer, en de eindcontrole bij oplevering. Vraag ook of bijkomende bezoeken aan de werf, wanneer er tijdens de uitvoering iets wijzigt aan het oorspronkelijke plan, in het honorarium zitten of apart worden aangerekend. Bij een dakrenovatie met felsplaten is dat niet denkbeeldig: een aannemer kan onderweg vaststellen dat de bestaande dakconstructie een aanpassing vergt om de platen correct te bevestigen, en dan is het nuttig als de architect daar zonder discussie over een meerprijs bij betrokken blijft.
Wie meerdere offertes naast elkaar legt, merkt vaak dat het verschil niet zozeer in het uurtarief zit, maar in de reikwijdte van de opdracht. Een architect die goedkoper lijkt, maar enkel het dossier voor de omgevingsvergunning indient, kan u uiteindelijk duurder uitkomen dan een architect die iets meer aanrekent maar de volledige uitvoering bewaakt en zo problemen op de werf vroeger opvangt. Voor een dossier waar ook een veiligheidscoördinator en een postinterventiedossier bij horen, is het() overigens gangbaar dat de architect die twee elementen mee opvolgt of er minstens naar verwijst in zijn opdrachtomschrijving, ook wanneer hij ze niet zelf uitvoert.
Vraag bij minstens twee architecten in uw regio een offerte op voor de concrete werken aan uw dak, en leg die offertes naast elkaar met bijzondere aandacht voor wat er wel en niet in het bedrag begrepen is. Ga na bij uw gemeente of de werken aan uw dak vergunningsplichtig zijn, want dat bepaalt meteen of de architectverplichting van toepassing is. En wie na het lezen van deze pagina nog twijfelt of een architect in zijn specifieke situatie verplicht is, vindt een algemeen overzicht op onze pagina over [de architect bij een felsdak in België](/belgie/architect).