Klikzink
Een bedrijfsgebouw wordt zelden door de eigenaar alleen ontworpen. Er is een opdrachtgever die een lastenboek laat opstellen, een architect die dat lastenboek vertaalt naar een omgevingsvergunning, en meestal een aannemer die het gebouw in twee fasen opricht en oplevert: de ruwbouw met dak eerst, de afwerking en technieken daarna. In die hele keten is de watertoets een vast onderdeel van het vergunningstraject, en het is goed om te weten waar hij precies om vraagt en wie erover beslist.
De watertoets is geen apart formulier dat u los indient. Het is een verplichte beoordeling die de overheid uitvoert bij elke vergunningsaanvraag, en die kijkt naar het effect van het project op de waterhuishouding: kan het terrein na de bouw nog voldoende water opnemen, of verhoogt het risico op wateroverlast voor de omgeving. Voor een bedrijfsgebouw met een grote dakoppervlakte, vaak aangevuld met parking en toegangswegen, is die vraag niet triviaal. Een loods van enkele duizenden vierkante meter dakoppervlakte kan, zonder bufferende maatregelen, een aanzienlijke extra belasting op de riolering en de omliggende grachten betekenen.
Daarom telt het dak volwaardig mee als verharde oppervlakte, samen met de parking, de laad- en loszones en alle andere ondoorlatende delen van het terrein. Regenwater dat op een stalen felsdak valt, wordt via de goten en de regenwaterafvoer versneld afgevoerd, in plaats van geleidelijk in de bodem te dringen zoals bij onverharde grond. Dat is precies het gedrag waarop de watertoets let: hoe groot is de verharde oppervlakte, hoe snel komt het water vrij, en is er voldoende compensatie voorzien in de vorm van infiltratie, buffering of vertraagde afvoer.
In de fase van het lastenboek is dit het moment waarop de bouwheer en de architect de krijtlijnen vastleggen. Een goed lastenboek voor een bedrijfsgebouw beschrijft niet alleen het dakpakket, de plaatdikte en de bevestigingswijze, maar ook waar het hemelwater naartoe gaat: naar een ondergrondse regenwaterput, naar een bovengrondse bufferbekken, naar een wadi op het terrein, of naar een combinatie daarvan. Deze keuzes zijn niet vrijblijvend. Ze zijn precies het onderdeel van de aanvraag waarop de watertoets wordt uitgevoerd, en zonder een uitgewerkt voorstel voor buffering of infiltratie loopt de vergunningsaanvraag voor een gebouw met een substantiële dakoppervlakte een reëel risico op een negatief advies of op bijkomende voorwaarden.
De architect neemt daarom in het aanvraagdossier een raming op van de totale verharde oppervlakte, met daarin het dak apart vermeld naast de verharde grond rond het gebouw. Voor een bedrijfsgebouw met felsplaten is dat een eenvoudige berekening: de dakoppervlakte volgt rechtstreeks uit de plannen, en de aannemer werkt met platen tot 8000 mm op maat, wat op een groot dakvlak resulteert in weinig dwarsnaden en een voorspelbaar, goed te documenteren geheel. Die duidelijkheid komt ook de aanvraag ten goede: hoe minder onzekerheid over de opbouw van het dak, hoe eenvoudiger de becijfering van de verharde oppervlakte voor de beoordelende instantie.
De overheid die de vergunning verleent, voert de watertoets uit als onderdeel van de beoordeling van het dossier, en houdt daarbij rekening met adviezen van de bevoegde waterbeheerder. In Vlaanderen gebeurt dit binnen de procedure van de omgevingsvergunning, waarbij de watertoets een expliciet toetsingskader is dat teruggaat op het decreet integraal waterbeleid. In het Waalse Gewest wordt een vergelijkbare beoordeling gemaakt binnen de procedure van het Code du Développement Territorial, het wetboek dat de ruimtelijke ordening regelt, en ook daar wordt gekeken naar de impact van de verharding op de afwatering van het gebied. In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest loopt de beoordeling via de procedure van het Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening, met een eigen invulling van de watertoets die aansluit bij het stedelijke karakter van het gewest, waar de druk op de riolering doorgaans groter is.
Wat in de drie gewesten gelijk blijft, is het uitgangspunt: hoe groter de verharde oppervlakte die een project toevoegt, hoe zwaarder de eis om het hemelwater ter plaatse op te vangen of vertraagd af te voeren. Voor een bedrijfsgebouw met een aanzienlijke dakoppervlakte is dat een vaste rekenfactor in het dossier, ongeacht in welk gewest de werf ligt. Het verschil zit in de precieze procedure, de instantie die het advies geeft, en de manier waarop de voorwaarden worden geformuleerd in de vergunning.
Bij een bedrijfsgebouw wordt vaak in twee fasen opgeleverd: eerst de ruwbouw met dak dicht, zodat de afwerking binnen kan starten, en later de volledige oplevering met technieken, buitenaanleg en de aansluiting van de regenwaterafvoer op de voorziene buffer- of infiltratievoorziening. Dat is relevant voor de watertoets, omdat de voorwaarden uit de vergunning meestal pas volledig gecontroleerd kunnen worden bij die tweede, definitieve oplevering. Bij de eerste fase is het dak functioneel klaar, blind bevestigd met klemmen op de felsnaden en dus zonder doorboringen die op termijn tot lekken kunnen leiden, maar de afvoer van het hemelwater naar de bufferput of de infiltratievoorziening wordt vaak in een latere fase van de werf aangesloten. De aannemer en de architect doen er goed aan dit expliciet op te nemen in het postinterventiedossier, zodat een latere beheerder van het gebouw weet welke voorziening waarvoor dient en hoe die onderhouden moet worden.
Deze gefaseerde aanpak vraagt om een zekere planning tussen de verschillende partijen op de werf. De veiligheidscoördinator, die op een bedrijfsgebouw met meerdere fasen en meerdere onderaannemers een verplichte rol speelt, ziet in de praktijk ook toe op de volgorde van de werkzaamheden rond het dak en de afwatering, al gaat zijn opdracht in de eerste plaats over de veiligheid en niet over de watertoets zelf. Toch is het nuttig dat hij weet dat de regenwaterafvoer van het dak op een later moment wordt aangesloten, zodat daarmee rekening gehouden wordt bij de planning van de werkzaamheden op het terrein.
Voor de opdrachtgever is het belangrijk te beseffen dat de watertoets niet over het dak alleen gaat, maar over het volledige project: het gebouw, de parking, de toegangswegen en alle bijkomende verharding. Een bedrijfsgebouw met een compacte voetafdruk maar een grote parking kan voor de watertoets net zo zwaar wegen als een gebouw met een grote dakoppervlakte en weinig verharde grond. De architect stelt de balans op en bepaalt, samen met de opdrachtgever, welke combinatie van infiltratie, buffering en vertraagde afvoer nodig is om de aanvraag vlot door de beoordeling te loodsen.
De premies en subsidies die in de drie gewesten bestaan voor infiltratie- of buffervoorzieningen, wijzigen regelmatig van bedrag en voorwaarden. Wie daarvan gebruik wil maken bij een bedrijfsgebouw, vraagt de actuele regeling het best rechtstreeks op bij de gemeente, de intercommunale of het gewest waar het project ligt, in plaats van te vertrouwen op cijfers die in een ouder dossier of op een oudere website staan.
Voor de technische kant van het dak zelf, los van de watertoets, verwijzen wij u graag door naar de manier waarop wij de aansluiting op de nok uitleggen bij [de aansluiting op de nok](/belgie/watertoets), waar de opbouw van het felsdak zelf verder toegelicht wordt. Wie een bedrijfsgebouw in een ruimer bouwproject plant, met bijvoorbeeld een afzonderlijke loods of stallingsruimte op het terrein, doet er goed aan ook te kijken naar [de watertoets bij een landbouwloods](/belgie/watertoets/landbouwloods), waar een vergelijkbare afweging tussen dakoppervlakte en buffering aan de orde komt.
Wie nu een bedrijfsgebouw plant, doet er goed aan de watertoets vroeg in het traject te bespreken met de architect, zodat het lastenboek van het begin af aan rekening houdt met de vereiste buffering, en zodat de vergunningsaanvraag niet vertraagd wordt door een dossier dat achteraf nog aangepast moet worden.