Klikzink
De meeste discussies over de architect gaan over de vraag of er één nodig is. Wij zetten die vraag hier bewust opzij, en kijken naar wat er misgaat wanneer het antwoord op die vraag verkeerd wordt ingeschat, of wanneer de architect wel is aangesteld maar zijn rol niet goed is afgebakend. Dat is de fout die pas bij de oplevering van het dak zichtbaar wordt, en dan is ze het duurst om te herstellen.
De meest voorkomende fout is niet dat er helemaal geen architect wordt aangesteld waar dat verplicht was. Dat komt voor, maar de aannemer en de bouwheer merken dat meestal vroeg, omdat de gemeente of de vergunningverlenende overheid het dossier daarop controleert. De fout die vaker misgaat, en die veel duurder is, is dat de architect wel is aangesteld voor de vergunningsaanvraag, maar niet voor de controle op de werf tijdens de uitvoering. Bij een dakrenovatie met felsplaten wordt dan een correct plan getekend en ingediend, en dat plan wordt vervolgens in de praktijk niet gevolgd: een andere fels, een andere kleur, een afwijkende dakhelling omdat de bestaande structuur dat vereist. Zonder architect die op de werf komt kijken, wordt dat verschil pas zichtbaar bij de definitieve controle, of wanneer de buurman klaagt over een dakvorm die niet met de vergunning overeenkomt.
Of er een architect nodig is bij werk aan een bestaand dak, hangt in de eerste plaats af van wat er stedenbouwkundig verandert. Het vervangen van een dakbedekking op zich, zonder wijziging van de dakvorm, de dakhelling of de draagstructuur, valt in de praktijk vaak onder werk waarvoor geen architect nodig is, en soms zelfs onder werk waarvoor geen vergunning nodig is. Zodra er wel wordt ingegrepen op de structuur, bijvoorbeeld omdat de bestaande dakconstructie te zwak is om de nieuwe felsplaten met bijkomende isolatie te dragen, of omdat de dakhelling wordt aangepast om aan de minimale hellingsgraad van de platen te voldoen, verandert dat de beoordeling. Vanaf het moment dat er een stabiliteitsberekening nodig is, of dat het uitzicht van het gebouw wezenlijk wijzigt, is de architect doorgaans wel verplicht, ook al blijft het om een bestaand gebouw gaan en niet om nieuwbouw.
Dit is precies het punt waarop het vaak misgaat: de bouwheer of de aannemer schat op basis van het eerste gesprek in dat het om "gewoon een nieuw dak" gaat, terwijl de combinatie van een lichte felsplaat van 0,55 mm met een bijkomende isolatielaag en een aanpassing van de gordingen wel degelijk een structurele ingreep is. Wij leveren de felsbanen tot 8000 mm op maat en geven daarmee een lichte, blind bevestigde plaat van ongeveer 5 kg per vierkante meter, maar of de onderliggende structuur die belasting en de bijkomende isolatie kan dragen zonder aanpassing, is een vraag die bij twijfel door een architect of een stabiliteitsingenieur moet worden beantwoord, niet door de dakwerker op het moment dat de platen al besteld zijn.
De rol van de architect bij een dakrenovatie bestaat uit twee delen die vaak worden verward: het ontwerp en de vergunningsaanvraag enerzijds, en de controle op de uitvoering anderzijds. Voor het eerste deel tekent de architect de plannen die bij de omgevingsvergunning worden ingediend: de dakvorm, de hellingsgraad, de aansluitingen op bestaande gevels en, waar relevant, de plaatsing van dakvlakramen of technische doorvoeren. Die plannen worden getoetst aan de regels van het gewest waarin het gebouw ligt, wat wij toelichten bij [de stedenbouwkundige vergunning in Wallonië](/belgie/stedenbouwkundige-vergunning/wallonie) en bij [de stedenbouwkundige vergunning in Brussel](/belgie/stedenbouwkundige-vergunning/brussel), want de procedure en de instantie die de vergunning beoordeelt, verschillen per gewest.
Het tweede deel, de controle op de uitvoering, is wettelijk verplicht zodra er een architect is aangesteld: hij moet de overeenstemming van de werken met de vergunde plannen opvolgen, en dat is precies het deel dat in de praktijk vaak wordt afgekocht of overgeslagen. Een architect die alleen het dossier heeft getekend maar niet op de werf komt, kan achteraf niet bevestigen dat de fels correct is aangesloten op de nok, dat de plaatsing van de klemmen overeenkomt met de voorschriften van de fabrikant, of dat de dakhelling die is uitgevoerd overeenkomt met de dakhelling die is vergund. Bij een felsdak is die aansluiting op de nok een detail waar wij apart op ingaan, en een architect die de werf niet bezoekt, kan dat detail niet beoordelen op het moment dat het nog te herstellen is, in plaats van pas bij de oplevering.
Wat er ook misgaat, is dat bouwheren denken dat de rol van de architect stopt bij de oplevering. In België draagt de architect, samen met de aannemer, een tienjarige aansprakelijkheid voor ernstige gebreken die de stabiliteit van het gebouw in het gedrang brengen. Bij een dak gaat dat niet alleen over lekken, maar ook over gebreken die pas na jaren zichtbaar worden, zoals een onvoldoende dragende structuur onder een felsdak die op termijn doorbuigt. Die aansprakelijkheid is een reden om de architect wel degelijk te betrekken bij de keuze van de draagstructuur, ook wanneer de vergunningsplicht op zich niet dwingend is.
Daarnaast is de architect, of de aannemer in overleg met de architect, verantwoordelijk voor het opstellen van het postinterventiedossier wanneer er een veiligheidscoördinator bij de werken betrokken was. Dat dossier bevat de gegevens die nodig zijn voor veilig onderhoud en toekomstige ingrepen aan het dak, zoals de plaats van de bevestigingsklemmen en de aard van de gebruikte platen. Wanneer dat dossier ontbreekt of onvolledig is, merkt de volgende eigenaar of aannemer dat pas op het moment dat er onderhoud nodig is aan het felsdak, en dan is het te laat om de architect daar nog op aan te spreken.
Wij raden aan om bij twijfel over de noodzaak van een architect niet af te gaan op de indruk dat het "maar een dak" is, maar op de vraag of de draagstructuur wijzigt en of het uitzicht van het gebouw verandert. Vraag bij de aanstelling van de architect uitdrukkelijk of zijn opdracht ook de controle op de werf omvat, en niet alleen het opmaken van het dossier voor de omgevingsvergunning. Bewaar de plannen, de eventuele stabiliteitsberekening en het postinterventiedossier samen, zodat u en uw aannemer bij de plaatsing van de felsplaten kunnen aantonen dat de uitvoering overeenstemt met wat er is vergund en getekend.