Klikzink
Het verlaagde btw-tarief voor werk aan een woning boven een bepaalde ouderdom is een van de meest gebruikte, en tegelijk een van de meest verkeerd toegepaste regelingen in de bouw. De regel zelf is niet ingewikkeld: wie laat werken aan een voldoende oude woning, betaalt op de factuur van de aannemer een verlaagd tarief in plaats van het gewone. Maar de voorwaarden waaraan die woning en die factuur moeten voldoen, worden in de praktijk vaak te losjes ingevuld. En dat blijkt meestal pas achteraf, wanneer het te laat is om nog iets recht te zetten.
De fout die we het vaakst zien, is dat de klant of de aannemer zelf beslist dat het tarief van toepassing is, zonder dat er een geldige verklaring is opgemaakt en zonder dat iemand grondig heeft nagekeken of de woning wel aan de leeftijdsvoorwaarde voldoet. Bij een verbouwing van een oud huis lijkt dat evident: het pand staat er al decennia, dus het verlaagde tarief zal wel gelden. Maar de datum die telt, is niet de datum die op de gevel staat of die de buren zich herinneren. Het is de datum van eerste ingebruikneming, en die moet aantoonbaar zijn. Bij twijfel, bijvoorbeeld na een grondige verbouwing in het verleden waarbij het pand mogelijk als nieuw werd beschouwd, is die datum niet altijd wat iedereen aanneemt dat ze is.
De tweede fout is minstens zo vaak: de verklaring wordt niet, te laat of onvolledig opgemaakt. Het verlaagde tarief is geen automatisme dat de aannemer zomaar mag toepassen omdat de klant zegt dat het huis oud genoeg is. Er moet een attest of verklaring zijn waarin de klant bevestigt dat aan de voorwaarden is voldaan, en die verklaring moet er zijn vóór de factuur wordt opgemaakt, niet erna. Een verklaring die pas bij de oplevering of nog later wordt opgesteld, redt de zaak niet: op dat moment is de factuur al verstuurd met het foute tarief erop.
Stel dat de aannemer bij de start van de werf, zonder verklaring en zonder de leeftijd van de woning na te gaan, het verlaagde tarief heeft toegepast op alle facturen. De werf verloopt vlot, het dak wordt gelegd, en bij de oplevering wil de klant het dossier afronden. Dan blijkt, bijvoorbeeld omdat de boekhouder van de aannemer een steekproef doet of omdat een controle van de belastingdienst het dossier oppikt, dat de woning niet aan de voorwaarde voldeed, of dat er gewoon geen geldige verklaring in het dossier zit.
Het gevolg is dat het verschil tussen het toegepaste tarief en het normale tarief moet worden rechtgezet. Dat is geen kwestie van een nieuwe regel invullen: de aannemer moet een aanvullende factuur opmaken voor het verschil, en die extra btw moet ook effectief worden betaald. Bij een volledig dak, met materiaal en plaatsing samen, gaat het al snel over een fors bedrag, en dat komt er dan bovenop de al gemaakte afspraken over de prijs van de werf. Wie het contract vooraf niet duidelijk heeft opgesteld over wie dat risico draagt, staat dan tegenover een klant die het gevoel heeft dat de prijs plots stijgt, of tegenover een aannemer die het verschil niet meer kan doorrekenen omdat de werf al is afgerond en betaald.
Daarnaast is er het risico op een boete en op nalatigheidsinteresten, die worden aangerekend vanaf het moment dat de btw eigenlijk verschuldigd was, niet vanaf het moment van de vaststelling. Hoe langer de fout onopgemerkt blijft, hoe hoger dat bedrag kan oplopen. Dat is de reden waarom deze controle niet iets is om over te slaan omdat de werf toch al loopt: hoe vroeger de vergissing wordt rechtgezet, hoe kleiner de schade.
Het verlaagde tarief hangt in essentie af van drie zaken: de ouderdom van de woning, de aard van de werken, en de bestemming van het gebouw. De ouderdom wordt bepaald op basis van de datum van eerste ingebruikneming, niet op basis van de bouwvergunning of van een schatting. Bij twijfel over die datum is het aan de klant, niet aan de aannemer, om die te kunnen bewijzen, bijvoorbeeld met een uittreksel uit het kadaster of een ander officieel document.
De aard van de werken moet gaan om werk in de woning zelf: renovatie, verbouwing, herstelling of onderhoud, uitgevoerd door een aannemer. Zuivere levering van materiaal zonder plaatsing door dezelfde aannemer valt daar doorgaans niet onder, en dat is precies waar het bij een felsdak vaak wringt, omdat de plaatsing en het materiaal soms door verschillende partijen worden aangeboden. Wij gaan daar dieper op in bij de uitleg over het verlaagde btw-tarief bij een felsdak in België, waar de koppeling tussen levering en plaatsing centraal staat.
De bestemming van het gebouw moet overwegend privéwoning zijn. Een pand met een gemengd gebruik, bijvoorbeeld een woning met een winkel op de begane grond, vraagt een aparte beoordeling van welk deel van de werken onder het verlaagde tarief valt en welk deel niet. Ook dat is een detail dat bij de start van de werf moet worden vastgelegd, niet achteraf uitgezocht.
De verklaring die het verlaagde tarief onderbouwt, wordt niet afgeleverd door een overheidsdienst die eerst een controle komt uitvoeren. Het is de klant, als eigenaar of opdrachtgever, die op eigen verantwoordelijkheid verklaart dat aan de voorwaarden is voldaan, en de aannemer die die verklaring in zijn dossier bewaart als bewijsstuk. Dat is meteen ook waarom de fout zo makkelijk gemaakt wordt: er is geen instantie die vooraf toetst en die de aannemer expliciet groen licht geeft. De verantwoordelijkheid ligt bij beide partijen, en bij een controle wordt nagegaan of die verklaring bestaat, correct is ingevuld, en overeenstemt met de werkelijkheid.
De verklaring moet, voor de start van de werken of ten laatste op het moment dat de eerste factuur met het verlaagde tarief wordt opgemaakt, in het dossier van de aannemer zitten. Ze vermeldt onder andere het adres van de woning, de ouderdom, de aard van de uitgevoerde werken, en de bevestiging dat de woning hoofdzakelijk als privéwoning wordt gebruikt. Wie deze verklaring standaard laat opnemen in de offerte of het contract, in plaats van ze er later bij te zoeken, vermijdt het probleem grotendeels.
Omdat de exacte tekst van de verklaring, de precieze leeftijdsgrens en de administratieve details van tijd tot tijd wijzigen, verwijzen wij voor de actuele voorwaarden en het geldende tarief naar de dienst van de belastingdienst die deze regeling beheert, of naar de boekhouder of het secretariaat van de aannemer, die dit dagelijks in de praktijk toepast.
Ga bij een geplande renovatie na of de ouderdom van de woning aantoonbaar is, en vraag uw aannemer om de verklaring standaard bij de offerte te voegen in plaats van pas bij de eerste factuur. Bewaar het bewijs van de ouderdom van de woning samen met de offerte en de facturen, zodat het dossier bij een controle onmiddellijk compleet is. Twijfelt u over de toepasselijkheid bij uw specifieke situatie, bijvoorbeeld door een eerdere grondige verbouwing of een gemengde bestemming van het gebouw, bespreek dat dan vooraf met uw aannemer of boekhouder, niet pas bij de oplevering.