Klikzink
Wie in Vlaanderen een dak grondig aanpakt, krijgt naast de omgevingsvergunning ook te maken met een ander dossier: de ventilatieverslaggeving. Dat is geen vergunningsstuk, maar een technisch bewijs dat de woning na de werken voldoende geventileerd wordt. Het Vlaams Gewest koppelt dit verplicht aan elke ingrijpende energetische renovatie, en een dak dat van open dakbeschot naar een dichte, geïsoleerde constructie met stalen felsplaten gaat, valt daar in de praktijk vaak onder. Deze pagina gaat specifiek over hoe dat in Vlaanderen loopt: welke instantie het beoordeelt, hoe de Vlaamse premies daarin passen, en waar u de actuele eisen terugvindt. Voor de algemene werking van het ventilatieverslag zelf, over de gewestgrenzen heen, verwijzen we naar onze pagina over [de ventilatieverslaggeving bij een felsdak in België](/belgie/ventilatieverslaggeving).
Een oud dak met houten leien of golfplaten op tengellatten laat vaak ongewild lucht door: langs de nok, langs de daklijst, door kieren in het beschot. Dat is geen goede isolatie, maar het zorgt wel voor een zekere luchtverversing die niemand plant en niemand meet. Zodra u dat dak vervangt door een pakket met dampscherm, isolatie en een stalen felsdak met een fels van 35 mm, wordt de constructie luchtdicht. Dat is precies de bedoeling: minder warmteverlies, geen tocht, een lagere energiefactuur. Maar het gevolg is dat de lucht die vroeger toevallig binnenkwam, nu niet meer binnenkomt. Vocht uit de keuken, de badkamer en het ademen van de bewoners moet dan op een andere manier weg, en dat is precies wat een ventilatiesysteem moet regelen. Het Vlaamse EPB-kader erkent dat verband en verplicht daarom een ventilatieverslag zodra de ingreep als ingrijpende energetische renovatie geldt, ook als het om alleen het dak gaat.
In Vlaanderen is het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap (VEKA) de instantie die de EPB-eisen vastlegt en controleert, met de energiedeskundige type A of de verslaggever als tussenpersoon op de werf. Die verslaggever meet niet zelf de dakopbouw, maar verzamelt de gegevens over de bestaande en de nieuwe ventilatievoorzieningen en verwerkt die in de EPB-software. Bij een dakrenovatie betekent dat vaak een gesprek met de aannemer over welke roosters, kanalen of een mechanisch systeem al aanwezig zijn, en welke aanvulling nodig is om aan de eisen te voldoen. Dat proces verloopt los van de omgevingsvergunning en los van het omgevingsloket: de vergunning gaat over of u mag bouwen, het ventilatieverslag gaat over hoe gezond de woning ademt na de werken. Beide dossiers lopen in de praktijk wel vaak gelijktijdig, omdat dezelfde renovatie ze allebei triggert.
De verplichting zelf, het idee dat een ingrijpende renovatie een ventilatieverslag vergt, is in de kern in de drie gewesten gelijk: die volgt uit de Belgische omzetting van de Europese richtlijn energieprestatie van gebouwen, en Wallonië en Brussel kennen een vergelijkbaar mechanisme. Het verschil zit in de uitvoering. Vlaanderen werkt met het VEKA en de energiedeskundige type A binnen het eigen EPB-traject, terwijl het Waalse Gewest dit via Bruxelles Environnement respectievelijk zijn eigen energieadministratie regelt, elk met een eigen software en eigen definities van wat telt als ingrijpend. Voor een concreet Waals of Brussels dakproject verwijzen wij naar de eigen pagina's van die gewesten; hier houden we het bij de Vlaamse route, die via het Energieprestatiecertificaat en het EPB-aangifteproces van VEKA loopt.
Een dak vervangen door een geïsoleerde, dichte constructie met felsplaten komt in Vlaanderen vaak in aanmerking voor een premie, en die premies zijn gekoppeld aan de netbeheerder Fluvius voor het energieluik en aan Wonen in Vlaanderen voor de renovatiepremie op woningniveau. Belangrijk om te weten is dat sommige van die premies een voorwaarde stellen over ventilatie: als u isoleert tot een niveau dat de woning noemenswaardig luchtdichter maakt, kan de premie-aanvraag vragen naar een ventilatievoorziening of naar het ventilatieverslag als bewijs dat u daar rekening mee hield. Omdat de voorwaarden en de bedragen van deze premies jaarlijks wijzigen, en Fluvius en Wonen in Vlaanderen elk hun eigen loket en eigen actuele voorwaarden publiceren, raden wij aan om die rechtstreeks te raadplegen vóór de start van de werken. Een aanvraag die u indient nadat het dak al gelegd is, komt bij sommige premies te laat.
Stel, een rijwoning in de Antwerpse rand krijgt een nieuw dak: het oude leien dak met beschot gaat eraf, er komt isolatie tussen de spanten, een dampscherm, en daarboven een stalen felsdak met de kenmerkende sneden op regelmatige afstand. De eigenaar vraagt bij Fluvius een premie aan voor de dakisolatie. Omdat de ingreep als ingrijpend geldt binnen het Vlaamse EPB-kader, meldt de architect het dossier bij VEKA en wordt een energiedeskundige type A ingeschakeld voor het ventilatieverslag. Die stelt vast dat de bestaande badkamer geen actieve afzuiging heeft en adviseert een vochtgestuurd rooster of een aansluiting op een mechanisch ventilatiesysteem. Zonder die aanpassing zou het dossier niet sluiten, en zonder gesloten dossier loopt de eigenaar het risico dat de premie-aanvraag vastloopt of dat de EPB-aangifte niet correct is. Dat is meteen ook waarom het zinvol is de ventilatie al bij het ontwerp van het dak te bespreken, en niet pas wanneer de felsplaten al besteld zijn.
Voor de aannemer die het dak legt, verandert er weinig aan het werk zelf: de fels van 35 mm, de werkende breedte van 475 mm en de blinde bevestiging met klemmen blijven ongewijzigd, of het dossier nu ventilatieverslaggeving vereist of niet. Wat wel verandert, is de volgorde van beslissingen. Een ventilatiesysteem moet vaak al in het dakpakket verwerkt worden, met doorvoeren voor kanalen of roosters die door het felsdak heen moeten, en dat plant u beter voor de plaatsing dan achteraf. Dat raakt ook aan andere praktische keuzes op het dak, zoals wij uitleggen bij [de aansluiting op de nok](/belgie/ventilatieverslaggeving/dakrenovatie), waar doorvoeren en aansluitingen net zo goed op voorhand ingepland moeten worden. Wie het dak vervangt in combinatie met een dakkapel of een uitbouw, komt bovendien in een iets ander traject terecht qua verslaggeving, zoals te lezen staat op de pagina over [de ventilatieverslaggeving bij een dakkapel of uitbouw](/belgie/ventilatieverslaggeving/dakkapel-of-uitbouw).
Ga bij een geplande dakrenovatie eerst nagaan of de ingreep in Vlaanderen als ingrijpende energetische renovatie geldt; uw architect of energiedeskundige kan dat op basis van de EPB-software van VEKA snel bepalen. Vraag tijdig een energiedeskundige type A aan voor het ventilatieverslag, bij voorkeur voordat de aannemer met de plaatsing van isolatie en felsplaten start, zodat eventuele aanpassingen aan roosters of kanalen nog in het dakpakket meegenomen kunnen worden. Raadpleeg de actuele voorwaarden en bedragen van de premies bij Fluvius en Wonen in Vlaanderen voor u de bestelling plaatst, en bewaar het ventilatieverslag samen met de EPB-aangifte en het postinterventiedossier van de werf: dat zijn de stukken die u later nodig heeft bij verkoop of bij een volgende renovatie.