Klikzink
Wallonië heeft, net als Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, een wettelijke verplichting om voor bepaalde werken een architect in te schakelen. Die verplichting zelf komt uit een federale wet op de architectuur, en is dus in de kern overal in België gelijk: voor werken die een omgevingsvergunning vereisen en die de stabiliteit van een gebouw raken, moet een architect het ontwerp tekenen en de uitvoering controleren. Wat in Wallonië wél eigen is, is de manier waarop die vergunningsplicht wordt vastgesteld, welke instantie erover waakt, en welke premies en energieprestatie-eisen naast de vergunningsprocedure lopen. Dat maakt het zinvol om de Waalse situatie apart te bekijken, ook al is het uitgangspunt hetzelfde als elders.
De basisregel voor een dakrenovatie is dat een architect nodig is zodra het werk de dakstructuur zelf wijzigt: een nieuwe dakconstructie, het optrekken van een dakvlak, het plaatsen van dakkapellen die de draagstructuur raken, of het geheel vervangen van gordingen en spanten. Gaat het om het vervangen van de dakbedekking zelf, bijvoorbeeld het aanbrengen van een felsdak op een bestaande, ongewijzigde structuur, dan is er meestal geen stabiliteitsingreep en dus ook geen architectverplichting, al blijft de vergunningsplicht een apart te beoordelen vraag. Wij gaan dieper in op die vergunningsvraag bij [de stedenbouwkundige vergunning in Wallonië](/belgie/stedenbouwkundige-vergunning/wallonie), waar u leest wanneer een melding volstaat en wanneer een volledige omgevingsvergunning nodig is. De twee vragen — heb ik een architect nodig, en heb ik een vergunning nodig — lopen in de praktijk vaak samen, maar zijn juridisch niet identiek: er bestaan werken met vergunningsplicht zonder architectplicht, en omgekeerd is architectplicht zonder vergunning zeldzaam maar niet onbestaande.
In Wallonië wordt de omgevingsvergunning beoordeeld op basis van het Code du Développement Territorial, afgekort CoDT, het Waalse wetboek voor ruimtelijke ontwikkeling. Dat wetboek bepaalt niet alleen wanneer een vergunning nodig is, maar ook wanneer het dossier door een architect moet zijn opgesteld. Voor de gemeentelijke behandeling van een dossier is de fonctionnaire délégué de aangewezen ambtenaar: de gemachtigde ambtenaar die namens het Waalse Gewest toezicht houdt op de vergunningverlening, vergelijkbaar met wat in Vlaanderen door de gemeente of de deputatie gebeurt. Bij grotere of gevoelige dossiers, zoals werken aan een beschermd dak of aan een gebouw in een verkaveling met bijzondere voorschriften, wordt die fonctionnaire délégué rechtstreeks betrokken bij het advies.
Een aannemer die op een Waalse werf aan de slag gaat, merkt dat de rolverdeling tussen architect en uitvoerder strikter wordt gecontroleerd dan bij een gewone renovatie zonder vergunningsplicht. De architect tekent het ontwerp, stelt het lastenboek op waarin de materialen en uitvoeringswijze worden vastgelegd, en controleert tijdens de werken of wat er wordt uitgevoerd overeenstemt met wat vergund is. Voor een felsdak betekent dat concreet dat de architect de dakhelling, de bevestigingswijze en de aansluitingsdetails mee beoordeelt, zeker wanneer het gaat om een dak met een geringe helling waar de minimale werkende helling van het systeem een rol speelt. Bij een dakhelling net boven de ondergrens die het systeem toelaat, zal een architect willen weten hoe de klemmen en de sluiting van de sponning zijn uitgevoerd, net zoals dat een rol speelt bij de detaillering die wij beschrijven bij [de aansluiting op de nok](/belgie/architect/dakrenovatie).
Naast de vergunningsprocedure kent Wallonië een eigen stelsel van energiepremies en een eigen energieprestatieregeling, los van wat in Vlaanderen of Brussel geldt. Wie een dak vernieuwt en daarbij de isolatie verbetert, komt in Wallonië terecht bij een ander premiestelsel dan een buur net over de taalgrens, met eigen voorwaarden over de te bereiken isolatiewaarde en eigen indieningsprocedures. Die premies worden per jaar herzien, en de bedragen en voorwaarden vindt u actueel terug bij de Waalse energie-administratie; wij noemen hier bewust geen cijfers, omdat die binnen het jaar achterhaald kunnen zijn. Wat wel vaststaat, is dat de architect vaak mee het isolatiedossier onderbouwt, omdat de premie-aanvraag technische bewijsstukken vraagt die aansluiten bij wat toch al in het ontwerp en het lastenboek moet staan.
Ook de energieprestatieregelgeving, de Waalse tegenhanger van wat elders EPB heet, stelt eisen aan een dakrenovatie zodra die als een ingrijpende energetische renovatie wordt beschouwd. Wanneer het dakvlak volledig wordt vervangen en opnieuw geïsoleerd, moet de U-waarde van het nieuwe dak aan een grenswaarde voldoen. Die eis geldt onafhankelijk van de vraag of er een architect bij moet: zelfs een dakrenovatie zonder stabiliteitsingreep, die dus geen architectplicht met zich meebrengt, moet nog steeds aan de energieprestatie-eis voldoen. Bij een grotere ingreep, waarbij ook de structuur wordt aangepast, is het net de architect die de twee dossiers — vergunning en energieprestatie — op elkaar afstemt, zodat het isolatiepakket en de gekozen dakopbouw in één samenhangend geheel worden ingediend.
Een praktijkvoorbeeld maakt het verschil met de andere gewesten concreet. Een eigenaar in de provincie Luxemburg wil een verouderde schuurwoning ombouwen tot hoofdverblijf, met een nieuw dak in stalen felsplaten op de bestaande, verzwakte houten structuur. Omdat de bestaande gordingen niet meer voldoen, wordt een nieuwe dakstructuur ontworpen: dat maakt een architect verplicht. Het dossier gaat naar de gemeente, die het voorlegt aan de fonctionnaire délégué omdat het gebouw buiten de bestaande verkavelingsvoorschriften valt. De architect werkt in het lastenboek de precieze plaatlengte en de bevestigingsdetails uit, rekening houdend met de opgegeven plaatdikte en het gewicht per vierkante meter van het gekozen systeem, en stemt dat af met de energieprestatie-eis voor het nieuwe dakpakket. Diezelfde werf zou in Vlaanderen door een andere instantie worden behandeld, en in Brussel weer door een andere, maar de rol van de architect — ontwerpen, lastenboek opstellen, uitvoering controleren — blijft in de kern gelijk.
De tienjarige aansprakelijkheid van de architect en de aannemer geldt in Wallonië op dezelfde federale grondslag als in de rest van België, en verandert dus niet naargelang het gewest. Wat wel verschilt, is de administratieve omkadering van de werf: bij werken met een architect en meerdere aannemers is doorgaans een veiligheidscoördinator vereist, en bij voltooiing van het dossier hoort het postinterventiedossier te worden samengesteld en overgedragen aan de eigenaar, zodat latere werkzaamheden aan het dak met kennis van de gebruikte materialen en bevestigingswijze kunnen gebeuren.
Wie in Wallonië een dakproject overweegt, doet er goed aan eerst na te gaan of de werken de dakstructuur wijzigen of enkel de bedekking vervangen, want daarvan hangt af of een architect wettelijk verplicht is. Vervolgens is het zaak het vergunningsdossier te toetsen aan het CoDT en, waar relevant, aan de energieprestatie-eisen, en pas daarna een architect en aannemer te contacteren die met het gekozen felssysteem vertrouwd zijn. Zo sluit het ontwerp, de vergunning en de uitvoering op elkaar aan, en voorkomt u dat een werf halverwege moet worden stilgelegd omdat een van die drie ontbreekt.