Klikzink
De tienjarige aansprakelijkheid staat in het Belgisch Burgerlijk Wetboek, bij de regels over de aannemingsovereenkomst. Ze is dus federale wetgeving, niet iets waarover een gewest, een gemeente of een omgevingsambtenaar beslist. Dat onderscheid is belangrijk, want op deze site komen veel instanties voorbij die wél per gewest verschillen: de vergunning, de EPB-eisen, de premies. De tienjarige aansprakelijkheid staat daar los van. Wie in Antwerpen bouwt, in Namen of in Sint-Gillis, valt onder exact dezelfde wettelijke regeling. Alleen de rechtbank waar een geschil wordt behandeld, verschilt naargelang de plaats van het gebouw of de woonplaats van partijen.
De wet zelf zegt niet in detail welke gebreken onder de tienjarige aansprakelijkheid vallen. Dat is uitgekristalliseerd in de rechtspraak, vooral van het Hof van Cassatie, en aangevuld door lagere rechtbanken die concrete zaken beoordelen. Er is dus geen instantie die vooraf een oordeel geeft of uw dak eronder valt. Dat oordeel komt pas als er een geschil is, en dan beslist de rechter op basis van de omstandigheden: de aard van het gebrek, de ernst ervan, en of het de stevigheid of de veiligheid van het gebouw in het gedrang brengt.
De rechter kijkt in de eerste plaats naar de ernst van het gebrek. Een dak dat op meerdere plaatsen doorbuigt door een verkeerd geplaatste ondersteuning, of felsplaten die loskomen door een fout in de bevestiging, kunnen de stabiliteit van de dakconstructie aantasten. Dat is het soort gebrek waarvoor de tienjarige aansprakelijkheid is bedoeld. Een lichte kleurafwijking van de coating, of een tik in een plaat die tijdens transport is ontstaan, valt daar doorgaans niet onder: dat zijn zichtbare, herstelbare gebreken die bij de oplevering al beoordeeld konden worden.
Daarmee raakt de tienjarige aansprakelijkheid aan een tweede juridisch begrip: verborgen versus zichtbare gebreken. Een gebrek dat bij de oplevering al zichtbaar was en waarover de opdrachtgever geen voorbehoud heeft gemaakt, kan achteraf niet meer worden ingeroepen onder de tienjarige aansprakelijkheid. Dat is precies waarom een goede oplevering, met een duidelijk proces-verbaal, zo belangrijk is. Wij gaan daar dieper op in bij de fout die pas na de oplevering aan het licht komt, zoals wij bespreken in [wat er misgaat bij de tienjarige aansprakelijkheid](/belgie/tienjarige-aansprakelijkheid/wat-gaat-er-mis). Verborgen gebreken, zoals een verkeerd gedimensioneerde regelconstructie onder de felsplaten die pas na een storm doorzakt, blijven wel binnen de termijn van tien jaar aanspreekbaar.
De tienjarige aansprakelijkheid rust in de eerste plaats op de aannemer die het werk heeft uitgevoerd, en op de architect die het heeft ontworpen of de uitvoering heeft gecontroleerd. Bij een dak met stalen felsplaten betekent dat concreet: de dakdekker die de banen heeft gelegd en de klemmen heeft bevestigd, en eventueel de architect die het detail van de nok, de dakrand of de doorvoeren heeft getekend. Bij een geschil onderzoekt de rechter voor elke partij afzonderlijk of de fout aan haar is toe te schrijven, en in welke mate. Het is dus niet zo dat één partij automatisch alles draagt: bij een gebrek dat zowel aan het ontwerp als aan de uitvoering ligt, kan de aansprakelijkheid tussen aannemer en architect verdeeld worden.
De opdrachtgever die een geschil vermoedt, richt zich niet tot een overheidsinstantie maar tot de burgerlijke rechtbank. Vaak wordt eerst een deskundige aangesteld, in onderling overleg of via de rechtbank, die het gebrek technisch onderzoekt en rapporteert over de oorzaak en de ernst. Op basis van dat verslag oordeelt de rechter vervolgens of de tienjarige aansprakelijkheid van toepassing is, en wie welk deel van de schade moet vergoeden. Dat traject verloopt in principe hetzelfde bij een nieuwbouwwoning, een bedrijfsgebouw of een appartementsgebouw; het gewicht van het geschil en de partijen die erbij betrokken zijn, zoals wij toelichten bij [de tienjarige aansprakelijkheid bij een appartementsgebouw](/belgie/tienjarige-aansprakelijkheid/appartementsgebouw), kunnen wel verschillen.
Sinds enkele jaren geldt voor architecten en aannemers die aan een woning werken een verplichte verzekering die de tienjarige aansprakelijkheid dekt. Die verzekeringsplicht heeft de praktijk veranderd, want ze verschuift het eerste aanspreekpunt van de rechtbank naar de verzekeraar. Bij een geschil meldt de opdrachtgever de schade eerst bij de verzekeraar van de aannemer of de architect, die op zijn beurt een eigen expert kan aanstellen. Pas als de verzekeraar de vordering afwijst, of als er onenigheid blijft over de omvang van de schade, komt de zaak alsnog voor de rechter.
Deze verzekeringsplicht geldt in de eerste plaats voor woningen. Bij een bedrijfsgebouw, een landbouwloods of een ander niet-residentieel gebouw ligt dat anders, en is een verzekering vaak een contractuele keuze in plaats van een wettelijke verplichting. Wie als opdrachtgever zekerheid wil, vraagt dus bij het afsluiten van het aannemingscontract uitdrukkelijk naar het bewijs van die verzekering, en niet pas wanneer er al een gebrek is vastgesteld.
Samengevat: er is geen enkele administratieve instantie die vooraf beslist of een gebrek onder de tienjarige aansprakelijkheid valt. De beoordeling gebeurt achteraf, per geval, door de burgerlijke rechtbank, op basis van een technisch deskundigenverslag en de rechtspraak van hogere rechtscolleges. Wie als opdrachtgever een vermoeden van een gebrek heeft aan een dak met felsplaten, meldt dat bij voorkeur eerst schriftelijk aan de aannemer en, indien van toepassing, aan de verzekeraar die de tienjarige aansprakelijkheid dekt. Blijft een oplossing uit, dan is de gang naar de rechtbank de volgende stap, met een deskundige die de technische kant van de zaak onderzoekt.
Als dakdekker of aannemer levert Klikzink de felsplaten en het bevestigingsmateriaal, en wij documenteren de technische specificaties van het materiaal zodat een deskundige bij een eventueel geschil kan nagaan of het gebrek aan het materiaal, aan het ontwerp of aan de uitvoering ligt. Heeft u een concrete vraag over een lopend project, neem dan contact met ons op zodat wij de juiste technische informatie kunnen aanleveren.