Klikzink
Wie een dak laat vervangen of een ingrijpende renovatie plant, krijgt vroeg of laat de vraag van de aannemer of de EPB-verslaggever: is er al een ventilatievoorontwerp, en waar is het ventilatieprestatieverslag? Voor veel bouwheren en dakwerkers is het niet meteen duidelijk welke documenten daar precies bij horen, wie ze moet opstellen en hoelang ze geldig blijven. Deze pagina zet dat op een rij, specifiek voor het traject rond een ingrijpende renovatie waarbij het dak dichter wordt gemaakt.
Het uitgangspunt is eenvoudig: elke ingreep die de luchtdichtheid van een gebouw verandert, verandert ook de nood aan ventilatie. Een nieuw felsdak met een doorlopende onderdakfolie en zorgvuldig afgewerkte aansluitingen is aanzienlijk dichter dan een oud dak met kierende dakpannen en een verouderd onderdak. Dat is precies de bedoeling van de renovatie, maar het heeft een gevolg: de woning ademt minder vanzelf, en de ventilatie moet dat overnemen. De regelgeving in de drie gewesten verplicht daarom een verslaggeving die aantoont dat daar bij het ontwerp over is nagedacht.
Het eerste stuk dat er moet liggen, is het ventilatievoorontwerp. Dit document beschrijft, nog voor de werken beginnen, hoe de woning na de renovatie geventileerd zal worden: welk systeem er komt of blijft, waar de toevoer- en afvoeropeningen zitten, en hoe de lucht door de verschillende ruimtes stroomt. Bij een dakrenovatie is dit het moment waarop bijvoorbeeld een dakraam met ventilatieroosters, een mechanisch afvoerpunt in de badkamer onder het dak, of een aanpassing van het bestaande systeem wordt vastgelegd.
Het voorontwerp wordt opgesteld door de EPB-verslaggever, op basis van informatie van de architect en de aannemer. In de praktijk is dit vaak een gezamenlijke oefening: de dakwerker weet wat er bouwkundig verandert, de verslaggever weet wat dat betekent voor de ventilatie-eisen. Een voorbeeld uit de praktijk: bij een woning waar het volledige dak wordt vervangen door felsplaten en er tegelijk twee dakvlakramen bijkomen, moet het voorontwerp aangeven of de bestaande ventilatie-openingen in de gevel nog voldoende zijn, of dat er extra voorzieningen nodig zijn.
Het voorontwerp moet ingediend zijn voor de aanvang van de werken die onder de ingrijpende renovatie vallen. Wie hier te laat mee is, loopt het risico dat de EPB-aangifte niet aanvaard wordt, met alle gevolgen voor de premies en de eindafrekening. Dat is een van de redenen waarom wij op onze werven altijd vragen naar de stand van de EPB-verslaggeving voor we de felsplaten bestellen: een aanpassing achteraf aan doorvoeren of dakdetails is veel duurder dan een aanpassing op papier.
Het tweede document is het ventilatieprestatieverslag. Dit wordt opgesteld na de uitvoering van de werken, en toont aan dat wat in het voorontwerp beschreven stond, ook werkelijk gerealiseerd is. Het prestatieverslag bevat metingen of controles van de aangebrachte ventilatievoorzieningen: zijn de roosters effectief geplaatst, werkt het mechanische systeem zoals voorzien, zijn de doorvoeren voor eventuele afvoerkanalen correct afgewerkt.
Ook dit verslag wordt opgesteld door de erkende EPB-verslaggever, niet door de dakwerker of de aannemer. Wat de dakwerker wel doet, is de nodige informatie en toegang verschaffen: foto's van de uitvoering, een overzicht van de gebruikte materialen, en toegang tot het dak voor eventuele controle. Bij een felsdak betekent dit concreet dat de plaatsing van doorvoeren voor ventilatiekanalen, indien die er zijn, zorgvuldig gedocumenteerd wordt, net zoals dat gebeurt bij de aansluiting op de nok of bij andere kritieke details van het dak.
Het prestatieverslag moet, net als het voorontwerp, binnen een bepaalde termijn na voltooiing van de werken ingediend worden bij de bevoegde instantie. Die termijn en de manier van indienen verschillen naargelang het gewest, en worden vastgelegd door de gewestelijke energieadministraties. Omdat die termijnen kunnen wijzigen, is het aangewezen om de actuele regels te raadplegen bij het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap, Bruxelles Environnement of de Waalse administratie, naargelang waar de woning zich bevindt.
De reden dat deze documenten zo nadrukkelijk aan bod komen bij een dakrenovatie, is de fysieke verandering die het dak ondergaat. Stalen felsplaten met een doorlopend blind bevestigingssysteem en een correct aangebrachte folie maken een dakvlak vrijwel volledig luchtdicht. Dat is precies waarom deze platen zo goed presteren op vlak van energieverbruik en vochtproblemen, maar het betekent ook dat een woning die vroeger via kieren in het dak een deel van haar luchtverversing kreeg, dat nu kwijt is.
In de praktijk zien wij dit het meest bij oudere woningen waar het dak decennialang niet vervangen is. De bewoners merkten weinig van vocht, simpelweg omdat het dak van nature ademde. Zodra het dak vervangen wordt door een dicht systeem, verschuift die luchtverversing volledig naar het ventilatiesysteem. Als dat systeem niet meegroeit met de verbeterde luchtdichtheid, ontstaat het risico op condensatie, schimmel of een muffe lucht in de zolderruimte. Dat is exact het scenario dat de ventilatieverslaggeving wil vermijden, en het is ook de reden waarom wij dit onderwerp uitgebreider behandelen op onze pagina over de ventilatieverslaggeving bij een dakrenovatie.
Niet elke dakvervanging valt onder de verplichting. De ventilatieverslaggeving is gekoppeld aan het begrip ingrijpende renovatie, een term uit de EPB-regelgeving die te maken heeft met de omvang van de werken en het beschermd volume van de woning. Een dak dat op zichzelf vervangen wordt, zonder dat er verder iets aan de schil van de woning gebeurt, valt niet altijd onder deze verplichting; wanneer de dakvervanging deel uitmaakt van een groter geheel van werken, zoals ook de vervanging van buitenschrijnwerk of een isolatie-ingreep aan de gevel, ligt dat anders.
Omdat deze afbakening niet altijd eenduidig is, en de gevolgen van een verkeerde inschatting groot kunnen zijn voor de premies, raden wij aan dit vroeg in het traject te laten beoordelen door de architect of de EPB-verslaggever. Bij twijfel is het beter een voorontwerp te laten opmaken dan achteraf te moeten vaststellen dat de aangifte niet volledig was.
Ga na of uw project onder de definitie van een ingrijpende renovatie valt, en vraag uw architect of EPB-verslaggever tijdig naar het ventilatievoorontwerp, voor de werken starten. Houd tijdens de uitvoering de nodige documentatie bij zodat het prestatieverslag na afwerking vlot opgesteld kan worden, en raadpleeg de bevoegde gewestelijke instantie voor de actuele termijnen en indieningswijze. Wie meer wil weten over hoe dit precies verloopt bij een felsdak, vindt een uitgebreidere toelichting op onze pagina over de ventilatieverslaggeving bij een felsdak in België.