Klikzink
Wanneer een aannemer een dak of een gevel plaatst met stalen felsbanen, is hij niet vrij om zelf te beslissen of hij zich verzekert tegen ernstige gebreken die zich pas jaren later tonen. Die verplichting ligt vast in de wet op de verzekering van de tienjarige aansprakelijkheid in de bouwsector, en ze geldt voor architecten, aannemers en andere dienstverleners die werken uitvoeren waarvoor een medewerking van een architect wettelijk verplicht is. De vraag wie daarover gaat, heeft dus niet één antwoord: er is een wetgever die de verplichting heeft ingesteld, een toezichthouder die controleert of verzekeraars zich aan de regels houden, en de verzekeraar zelf die per dossier beoordeelt of hij een polis aflevert.
De wetgever heeft de krijtlijnen getrokken: welke werken onder de verplichting vallen, wie zich moet verzekeren, en welk niveau van dekking minstens vereist is. Die regels zijn federaal en gelden dus op dezelfde manier in Vlaanderen, Wallonië en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Er bestaat geen Vlaamse of Waalse variant van deze verzekeringsplicht, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de premies voor dakwerken of de procedure voor een omgevingsvergunning, die wij toelichten bij [de stedenbouwkundige vergunning in Wallonië](/belgie/stedenbouwkundige-vergunning/wallonie). Wie de wet zelf niet kent, moet dus niet drie keer zoeken: eenmaal begrepen, geldt het overal in het land.
De verzekeraar is de partij die in de praktijk over uw dossier beslist. Hij bepaalt, binnen de grenzen die de wet stelt, of hij een polis aflevert aan de aannemer die uw dak plaatst, en tegen welke voorwaarden. Een aannemer die nooit problemen heeft gehad en al jaren met felsplaten werkt, krijgt doorgaans vlot een polis. Een aannemer die net is opgestart of al meermaals schade heeft veroorzaakt, kan moeilijker een verzekeraar vinden of moet een hogere premie betalen. Dat is een marktbeslissing, geen overheidsbeslissing.
Toezicht op de verzekeraars zelf ligt bij de Nationale Bank van België en de Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten, die controleren of verzekeringsmaatschappijen zich aan de regels van de wet houden en voldoende solvabel zijn om schadeclaims uit te betalen. Als bouwheer heeft u daar zelden rechtstreeks mee te maken: u merkt dat toezicht enkel onrechtstreeks, in de zekerheid dat een verzekeraar die actief is op de Belgische markt aan bepaalde minimumnormen moet voldoen.
Voordat de werken beginnen, mag u aan de aannemer vragen om het bewijs van zijn verzekering voor de tienjarige aansprakelijkheid voor te leggen. Dat gebeurt meestal via een verzekeringsattest, waarop de naam van de verzekeraar, het polisnummer en de periode van dekking staan vermeld. Voor een dakrenovatie met felsplaten is dat een eenvoudige, korte stap: u vraagt het attest op, bewaart een kopie, en u weet dat u gedekt bent als er zich binnen de wettelijke termijn een ernstig gebrek voordoet dat de stabiliteit of de waterdichtheid van het gebouw in het gedrang brengt.
Bij een groter project, bijvoorbeeld wanneer er ook een architect en een veiligheidscoördinator bij het dossier betrokken zijn, wordt dat attest vaak systematisch opgenomen in het lastenboek of in het postinterventiedossier dat na de werken wordt opgesteld. Dat dossier bevat dan niet enkel de technische gegevens over de fels van 35 mm en de bevestiging met klemmen, maar ook de verzekeringsgegevens van elke partij die bij de uitvoering betrokken was. Wij lichten die documenten verder toe bij [de documenten die nodig zijn bij de verplichte verzekering](/belgie/verzekering-aannemer/documenten), waar u ook leert wat een geldig attest precies moet vermelden.
Als een aannemer geen geldige polis kan voorleggen, mag u de werken uitstellen tot hij dat wel kan, en dat is in de praktijk ook de meest verstandige beslissing. Wie toch doorzet met een onverzekerde aannemer, verliest de wettelijke bescherming die de verzekeringsplicht net beoogt: bij een ernstig gebrek aan het dak, jaren na de plaatsing, staat u dan zonder verzekeraar om op terug te vallen, en moet u de aannemer zelf aanspreken op zijn persoonlijke vermogen. Bij een kleine eenmanszaak is dat vermogen vaak beperkt of zelfs onbestaand als de zaak inmiddels is stopgezet.
Een geschil over de verzekering zelf, bijvoorbeeld wanneer een verzekeraar een schadeclaim weigert uit te betalen omdat hij van mening is dat het gebrek niet onder de polis valt, wordt niet door een overheidsinstantie beslecht. Dat is een burgerlijk geschil tussen de verzekerde aannemer of de bouwheer enerzijds en de verzekeraar anderzijds, dat voor de burgerlijke rechtbank wordt gebracht als partijen er onderling niet uitkomen. De Ombudsman van de Verzekeringen kan in eerste instantie bemiddelen bij een geschil met een verzekeraar, wat vaak sneller en goedkoper is dan een procedure voor de rechtbank. Dat is een ander traject dan het beroep dat u zou instellen tegen een fonctionnaire délégué (de gemachtigde ambtenaar) bij een weigering van een omgevingsvergunning, zoals uiteengezet bij [de procedure van de omgevingsvergunning](/belgie/verzekering-aannemer/hoe-loopt-de-procedure).
Het is belangrijk om de verzekeringsplicht niet te verwarren met de vergunningsplicht. Een omgevingsvergunning of een melding, afgegeven door de gemeente of het gewest, zegt iets over de toelaatbaarheid van de werken op die plaats: mag u het dak vervangen, mag u de gevel bekleden, past het bouwvolume binnen de regels van het Vlaams Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO), het Waalse Code du Développement Territorial (CoDT) of het Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening (BWRO). De verzekeringsplicht zegt daar niets over; ze regelt enkel wie financieel aansprakelijk is als er nadien iets grondig fout blijkt te zijn met de uitvoering.
Een aannemer kan dus perfect over een geldige verzekering beschikken voor een dak waarvoor eigenlijk geen vergunning nodig was, of net andersom: een correct vergund dak, uitgevoerd door een aannemer die niet naar behoren verzekerd was. Beide zaken lopen los van elkaar, via andere instanties en andere procedures, en het is dus geen overbodige stap om ze afzonderlijk te controleren voordat de werken starten.
Als opdrachtgever doet u er goed aan om, naast het attest van de verzekering, ook na te gaan of voor uw project een vergunning of melding vereist is en of die formeel in orde is. Vraag het verzekeringsattest bij uw aannemer op vóór de start van de werken, bewaar het bij uw andere bouwdocumenten, en informeer u bij twijfel bij de verzekeraar zelf of bij de Ombudsman van de Verzekeringen over de precieze dekking van de polis.