Klikzink
Wie een vergunning aanvraagt voor een gebouw met een dak, een verharding of een uitbreiding daarvan, krijgt onvermijdelijk te maken met de watertoets. Dat is geen apart loket waar u een aanvraag indient en op een antwoord wacht, maar een beoordeling die de vergunningverlenende overheid zelf uitvoert als onderdeel van het dossier. Daardoor heeft de watertoets op zich geen eigen doorlooptijd: hij loopt mee in de termijn van de omgevingsvergunning, en de vraag is dus eigenlijk hoeveel vertraging de watertoets aan die procedure kan toevoegen.
In de meeste dossiers is dat antwoord kort: geen vertraging. Bij een gewone woning, een dak in stalen felsplaten of een kleine uitbreiding blijft de bijkomende verharde oppervlakte doorgaans beperkt, en dan wordt de watertoets afgehandeld binnen de gewone beoordeling van het dossier door de behandelende ambtenaar. Er komt geen extra advies, geen extra wachttijd en geen extra document bovenop wat u al aanlevert. De reden daarvoor, en wat een dak precies met verharde oppervlakte te maken heeft, leggen wij uitgebreider uit op de pagina over [de watertoets en verharde oppervlakte bij een felsdak in België](/belgie/watertoets), maar voor deze pagina volstaat het te weten dat elk dakvlak dat regenwater niet laat infiltreren, meetelt in de berekening van de verharde oppervlakte van het perceel.
De doorlooptijd loopt op zodra de bijkomende verharde oppervlakte een drempel overschrijdt die in het dossier een waterschadebeoordeling of een advies van de bevoegde waterbeheerder verplicht maakt. Dat is typisch het geval bij grotere daken, bij een landbouwloods of bedrijfsgebouw met een aanzienlijk dakoppervlak, of bij een project waarbij verharding en dakoppervlakte samen een fors deel van het perceel innemen. In die dossiers vraagt de vergunningverlenende overheid een advies op bij de waterbeheerder, en dat advies heeft een eigen behandeltermijn die los staat van de rest van het dossier. Zolang dat advies niet binnen is, kan de vergunning niet verleend worden, ook al is de rest van het dossier verder in orde.
De lengte van die extra termijn hangt af van het gewest en van welke instantie het advies moet geven: een polder, een wateringen, een provincie of het Waalse of Brusselse equivalent daarvan. Een vaste termijn in dagen of weken noemen wij hier niet, omdat die per gewest en per procedure verschilt en omdat termijnen wijzigen. Het actuele verloop van de procedure, inclusief de termijn voor adviesvraag, vindt u op het omgevingsloket van uw gewest of bij de gemeente waar u de vergunning aanvraagt. Vraag bij twijfel expliciet aan de gemeente of uw dossier de gewone of de verlengde procedure volgt: dat onderscheid bepaalt of er een adviestermijn bijkomt.
De onzekerheid over de duur van de watertoets is voor veel bouwheren en aannemers vooral lastig omdat ze niet weten wat ze ondertussen al mogen voorbereiden. Het antwoord is: alles wat geen uitvoering op de werf is, kan gewoon doorlopen. U kunt de technische tekeningen laten afwerken, de felsplaten laten opmeten en bestellen op maat, de aannemer en eventueel de veiligheidscoördinator aanstellen, en de planning van de werf uitwerken. Niets daarvan hangt af van de uitkomst van de watertoets, en niets daarvan verplicht u om al een vergunning in handen te hebben.
Wat u niet kunt doen, is starten met de werken zelf voordat de vergunning definitief is. Dat geldt niet alleen voor het plaatsen van het dak, maar ook voor grondwerken, funderingen of de aanleg van verharding rond het gebouw, net de elementen die de watertoets beoordeelt. Een aannemer die alvast begint omdat de vergunning "toch wel zal komen", brengt de bouwheer in een lastige positie: bij een negatieve uitkomst van de watertoets, of bij een opgelegde aanpassing zoals een grotere buffervoorziening, moet dat werk dan ongedaan gemaakt of aangepast worden.
Een praktisch voorbeeld: een landbouwbedrijf plant een nieuwe loods met een dakoppervlak van enkele duizenden vierkante meter, uitgevoerd in stalen felsbanen. Tijdens de voorbereiding laat de bouwheer de plaatleverancier de platen al op maat snijden op basis van de definitieve dakmaten, zodat die na de vergunning meteen geleverd kunnen worden. Ondertussen vraagt de gemeente een advies aan de waterbeheerder omdat de bijkomende verharde oppervlakte de drempel overschrijdt. Dat advies duurt enkele weken langer dan de rest van het dossier. Omdat de bouwheer die tijd gebruikt om de platen te bestellen en de werfplanning met de aannemer af te stemmen, gaat er geen tijd verloren zodra de vergunning er is: de levering vanuit Ede kan meteen ingepland worden.
De watertoets levert in de praktijk drie mogelijke uitkomsten op. In het gunstige geval is er geen probleem, en verandert er niets aan de vergunning of de doorlooptijd. In het middelste geval legt de overheid een voorwaarde op, meestal een verplichting om een buffer- of infiltratievoorziening te voorzien die het effect van de bijkomende verharde oppervlakte compenseert. Die voorwaarde wordt gewoon opgenomen in de vergunning, en de doorlooptijd van de procedure verandert daardoor niet wezenlijk: het dossier krijgt een aanvulling, geen vertraging. In het ongunstige geval, dat zich vooral voordoet bij projecten in een overstromingsgevoelig gebied of bij een zeer grote toename van verharde oppervlakte, kan de overheid het project weigeren of vragen om het grondig aan te passen. Dat laatste is uitzonderlijk voor een gewoon dak, maar komt vaker voor bij grote bedrijfsgebouwen of loodsen op percelen die al gevoelig zijn voor wateroverlast.
Het is daarom verstandig om, zeker bij een groter dakoppervlak, in een vroeg stadium al aan een compenserende voorziening te denken, ook al is die nog niet verplicht opgelegd. Een architect of vergunningverlenende overheid die vooraf ziet dat u al een buffervoorziening voorzien heeft, behandelt het dossier doorgaans vlotter dan wanneer die vraag pas achteraf gesteld wordt en het dossier daardoor moet worden aangepast en opnieuw voorgelegd.
Ga voor uw eigen dossier eerst na of de bijkomende verharde oppervlakte van uw project de drempel voor een verplicht wateradvies overschrijdt: dat bepaalt of de watertoets meeloopt in de gewone termijn of dat er een aparte adviestermijn bijkomt. Vraag dat na bij de gemeente of via het omgevingsloket van uw gewest, samen met de actuele termijnen die daar gelden. Gebruik de wachttijd, als die er is, om de technische voorbereiding van het dak af te ronden: de opmeting, de bestelling van de felsplaten op maat en de afspraken met de aannemer. Zo verliest u geen tijd zodra de vergunning binnen is, en staat de werf klaar om te starten.