Hemelwaterverordening bij een bedrijfsgebouw

Een bedrijfsgebouw heeft doorgaans een groot, aaneengesloten dakvlak, en juist dat maakt de hemelwaterverordening hier voelbaarder dan bij een gewone woning. Waar bij een woning al snel volstaan wordt met een kleine hemelwaterput en een beperkte infiltratievoorziening, moet bij een loods, kantoorgebouw of werkplaats meestal een aanzienlijke hoeveelheid water worden verwerkt. De regels zelf zijn dezelfde als bij een felsdak in het algemeen, zoals wij beschrijven bij [de hemelwaterverordening bij een felsdak](/belgie/hemelwater), maar de schaal van het project en de manier waarop een bedrijfsgebouw wordt vergund en opgeleverd, zorgen voor een aantal praktische verschillen die de moeite waard zijn om apart te bekijken.

De hemelwaterverordening is in de praktijk geen federale regel, maar een gewestelijke: in Vlaanderen is ze verwerkt in de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO) en de bijhorende gewestelijke stedenbouwkundige verordening hemelwater, in het Waalse Gewest loopt ze via het Code du Développement Territorial (CoDT, het wetboek voor ruimtelijke ontwikkeling) en de daaraan gekoppelde regelgeving over waterbeheer, en in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest via het Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening (BWRO) samen met de gewestelijke stedenbouwkundige verordening. In alle drie de gewesten geldt hetzelfde uitgangspunt: regenwater dat op een dak valt, mag niet zomaar naar de openbare riolering stromen. Het moet eerst opgevangen worden voor gebruik, dan infiltreren in de bodem, en pas als geen van beide mogelijk is, vertraagd worden afgevoerd via een buffervoorziening met een beperkte doorlaat. Waar de gewesten wel uiteenlopen, is in de exacte drempelwaarden en de manier waarop de vergunningverlenende overheid dat toetst, en dat is precies waarom een bedrijfsgebouw in Antwerpen anders wordt beoordeeld dan een gelijkaardig gebouw in Charleroi of Anderlecht.

Wat de verordening voor het dak zelf verandert, is minder dan veel opdrachtgevers vrezen: de felsplaten, de bevestiging en de dakopbouw blijven ongewijzigd. Wat wél verandert, is de aansluiting van het dak op de rest van het gebouw. Er moet een doordachte afwatering komen, met dakgoten en -afvoeren die zijn afgestemd op het werkelijke debiet van het dakvlak, en die afvoeren moeten uitkomen op een voorziening die op het terrein zelf is aangelegd. Bij een groot bedrijfsgebouw betekent dat vaak een ondergrondse infiltratievoorziening of een bufferbekken op het terrein, soms gecombineerd met een groendak op een deel van het dakoppervlak om de piekafvoer te temperen. Dat laatste is bij een stalen felsdak zoals het onze minder gangbaar dan bij een plat dak met andere dakbedekking, omdat onze platen vanaf een hellingshoek van zes graden worden toegepast en een echt groendak dus zelden aan de orde is; het is vooral bij platte delen van een bedrijfsgebouw dat deze combinatie opduikt.

Bij bedrijfsgebouwen is er bovendien vaak een opdrachtgever die met een lastenboek werkt, en dat lastenboek is de plek waar de hemelwaterverordening concreet wordt. Een lastenboek voor een nieuw bedrijfsgebouw beschrijft doorgaans niet alleen de dakopbouw, de isolatiewaarden en de gewenste kleur van de felsplaten, maar ook de vereiste buffercapaciteit, het type infiltratievoorziening en de manier waarop de afvoer moet worden aangetoond bij de oplevering. Voor de aannemer die de felsplaten plaatst, betekent dat vooral dat de dakgoten, de hemelwaterafvoeren en de doorvoeren precies moeten aansluiten op wat de architect en de studiebureau voor de terreinaanleg hebben voorzien. Een verkeerd geplaatste of te kleine dakafvoer kan ertoe leiden dat de buffervoorziening op het terrein niet het debiet krijgt waarvoor ze is gedimensioneerd, met wateroverlast tijdens felle regenval als gevolg.

De architect speelt bij een bedrijfsgebouw een grotere rol dan bij een eenvoudige woning, precies omdat de hemelwaterverordening hier raakt aan de vergunningsaanvraag zelf. Bij de omgevingsvergunning moet de architect of het studiebureau een technisch dossier toevoegen waarin wordt aangetoond hoe het hemelwater van het volledige terrein, inclusief het dakoppervlak, wordt beheerd. Voor een groot dakvlak is dat een rekenoefening die vaak wordt uitgevoerd door een gespecialiseerd studiebureau, dat het te verwerken debiet berekent op basis van het dakoppervlak, de plaatselijke bodemgesteldheid en de terugkeerperiode van regenval waarmee rekening gehouden moet worden. Die berekening bepaalt uiteindelijk de afmetingen van de infiltratievoorziening of het buffervolume, en die afmetingen liggen vaak al vast voordat de aannemer met de felsplaten aan het dak begint. Wijzigingen aan de dakvorm tijdens de bouw, zoals een aanpassing van de dakhelling of een extra dakopstand voor technische installaties, kunnen daardoor gevolgen hebben voor een berekening die al door de fonctionnaire délégué of de gemeentelijke dienst is goedgekeurd, en dat is een van de redenen waarom wijzigingen tijdens de uitvoering bij bedrijfsgebouwen zorgvuldiger worden opgevolgd dan bij een woning.

De oplevering van een bedrijfsgebouw verloopt bovendien vaak in twee stappen, en dat heeft ook gevolgen voor hoe de hemelwaterverordening wordt getoetst. Bij de voorlopige oplevering wordt het gebouw overgedragen aan de opdrachtgever, maar wordt vaak nog niet definitief vastgesteld of de afwatering onder reële omstandigheden goed functioneert; pas bij de definitieve oplevering, na een periode waarin het gebouw daadwerkelijk in gebruik is geweest, wordt nagegaan of de infiltratie- of buffervoorziening goed werkt en of er geen wateroverlast is opgetreden. Voor de dakaannemer betekent dit in de praktijk dat hij bij de voorlopige oplevering al moet kunnen aantonen dat de dakafvoeren zijn uitgevoerd zoals in het lastenboek en de plannen beschreven, met het juiste debiet en de juiste aansluitpunten, zodat er bij de definitieve oplevering geen discussie meer over kan bestaan wie verantwoordelijk is als er toch problemen optreden. Dat raakt ook aan de tienjarige aansprakelijkheid: als een verkeerd gedimensioneerde afvoer op het dak zelf de oorzaak is van structurele vochtproblemen, kan dat jaren later nog worden teruggelegd bij de partij die de uitvoering heeft verzorgd.

Een ander punt dat bij bedrijfsgebouwen vaker meespeelt dan bij woningen, is de rol van de veiligheidscoördinator en het postinterventiedossier. Bij een groot dakoppervlak met veel hemelwaterafvoeren, dakdoorvoeren en eventueel een combinatie met technische installaties op het dak, is het belangrijk dat de posities van al die elementen goed gedocumenteerd worden voor toekomstig onderhoud. Het postinterventiedossier dat na de bouw wordt opgesteld, bevat daarom idealiter ook een duidelijk overzicht van de afwateringspunten op het dak en hun relatie met de ondergrondse infiltratie- of buffervoorziening, zodat een volgende aannemer die jaren later onderhoud moet uitvoeren, meteen weet waar hij mag en niet mag graven of doorboren.

Omdat de exacte eisen aan buffervolume, infiltratiecapaciteit en de drempels waarboven een voorziening verplicht is, per gewest en per jaar kunnen wijzigen, is het voor een opdrachtgever van een bedrijfsgebouw altijd verstandig om de actuele regelgeving op te vragen bij de eigen gemeente of bij de bevoegde gewestelijke dienst, en dat het best zo vroeg mogelijk in het ontwerptraject te doen. Voor wie het bedrijfsgebouw als verbouwing van een bestaande loods aanpakt in plaats van als nieuwbouw, gelden overigens net iets andere aandachtspunten, zoals wij toelichten bij [de hemelwaterverordening bij een dakrenovatie](/belgie/hemelwater/dakrenovatie).

Wie nu concreet aan de slag wil met een bedrijfsgebouw, doet er goed aan om de hemelwaterparagraaf van het lastenboek samen met de architect en het studiebureau na te lezen voordat de felsplaten worden bijbesteld, en om bij twijfel over drempelwaarden of verplichte voorzieningen contact op te nemen met de gemeente of de gewestelijke overheid. Voor de dakopbouw zelf, de materialen en de levering vanuit Ede kunt u bij ons terecht; voor de exacte eisen van de hemelwaterverordening blijft de bevoegde overheid van uw gewest de aangewezen bron.