Hemelwaterverordening bij een dakrenovatie

Wanneer een bestaand dak eraf gaat en vervangen wordt, komt bij de meeste renovaties een moment waarop het regenwater opnieuw geregeld moet worden. Zolang het dak zelf blijft liggen, verandert er meestal niets aan de afvoer. Zodra u het gaat strippen tot op de structuur en er een nieuwe dakbedekking op komt, telt dat in de praktijk vaak als een ingreep die groot genoeg is om de gewestelijke regels over de opvang van hemelwater opnieuw te doen gelden. Dat is het moment waarop drie dingen tegelijk op uw tafel komen: de premie waar u misschien recht op heeft, de isolatie-eis die bij een dakrenovatie hoort, en de vraag of u een omgevingsvergunning nodig heeft. Wie dat vooraf weet, plant de werf slimmer.

De hemelwaterverordening zelf is in essentie in de drie gewesten gelijk: wie een verharde of overdekte oppervlakte vervangt of vernieuwt, moet het regenwater dat daarop valt opvangen in een hemelwaterput, laten infiltreren in de bodem, bufferen of vertraagd afvoeren, in die volgorde van voorkeur. Een dak is voor die regel gewoon een oppervlakte die water opvangt en ergens naartoe stuurt. Vervangt u de dakbedekking maar blijft de draagconstructie en de footprint van het dak ongewijzigd, dan is de vraag vooral of de gemeente of het gewest dat vervangen als een significante ingreep beschouwt. Gaat het om een eenvoudige herbedekking zonder wijziging van de afvoer, dan is er vaak geen nieuwe verplichting. Breekt u het dak tot op de gordingen af en legt u een nieuwe opbouw met nieuwe dakgoten en afvoeren aan, dan telt dat doorgaans wel als een ingreep waarbij de regenwaterregels opnieuw van toepassing zijn. Dat onderscheid is precies waar bij een dakrenovatie de discussie over gaat, en het is iets anders dan bij een nieuwbouwwoning, waar de verordening altijd en volledig van toepassing is, zoals wij uitleggen bij [de hemelwaterverordening bij een nieuwbouwwoning](/belgie/hemelwater/nieuwbouwwoning).

De drie gewesten verschillen wel in wie de regel toepast en hoe streng de gemeente daarbij kan optreden. In Vlaanderen ligt de gewestelijke verordening vast, maar gemeenten kunnen er strengere eisen aan toevoegen; de gemeentelijke stedenbouwkundige dienst beoordeelt bij de vergunningsaanvraag of uw renovatie eronder valt. In het Waalse Gewest loopt dat via de regels van het Code du Développement Territorial, het wetboek dat de ruimtelijke ordening regelt, en wordt de regenwateropvang vaak als onderdeel van het dossier bij de aanvraag beoordeeld door de gemeente of de fonctionnaire délégué, de gewestelijke ambtenaar die over grotere of gevoelige dossiers beslist. In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest toetst Leefmilieu Brussel mee wanneer de ingreep voldoende omvang heeft, naast de gewone stedenbouwkundige toetsing volgens het Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening. Praktisch betekent dit dat u bij twijfel altijd bij de gemeente moet nagaan of uw dakrenovatie voldoende ingrijpend is om onder de regenwaterregels te vallen, want een uniform Belgisch antwoord bestaat niet.

De koppeling met de premie is voor veel eigenaars de reden waarom dit onderwerp er ineens toe doet. De premies voor dakisolatie en dakvernieuwing die de gewesten aanbieden, stellen vaak als voorwaarde dat het werk voldoet aan de geldende regelgeving, en de hemelwaterregels horen daar in de praktijk bij wanneer de ingreep groot genoeg is. Vraagt u een dakpremie aan bij het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap, dan kan de uitbetaling afhangen van een correcte melding of vergunning, en die vergunning toetst op haar beurt de afvoer van het hemelwater. Vraagt u een premie aan bij het Waalse of Brusselse gewest, dan geldt hetzelfde principe met een andere instantie en een ander dossier. Omdat de bedragen en voorwaarden van deze premies jaarlijks wijzigen, geeft deze pagina er bewust geen op; de actuele voorwaarden en bedragen vindt u bij de energie- of klimaatadministratie van uw gewest, of bij uw gemeente, die vaak ook een eigen premie op de regenwaterinstallatie legt.

De isolatie-eis speelt hier evenzeer mee, want een dakrenovatie die het dak tot op de structuur openlegt, valt in Vlaanderen en Brussel meestal onder de EPB-eisen voor een ingrijpende energetische renovatie, en in Wallonië onder de vergelijkbare PEB-verplichtingen. Dat betekent dat u op het moment dat u toch al aan het dak werkt, meteen ook de isolatiedikte, de luchtdichtheid en soms de keuze van het felssysteem moet afstemmen op die eis. Een dakrenovatie is dus zelden een op zichzelf staande ingreep: de isolatienorm, de premievoorwaarde en de hemelwaterverplichting hangen in de praktijk aan elkaar, en wie een van de drie vergeet, loopt het risico dat het EPB-verslag, de vergunning of de premie-uitbetaling vastloopt.

Of u voor de dakrenovatie zelf een omgevingsvergunning nodig heeft, hangt af van wat er verandert. Vervangt u de bedekking zonder de vorm, de dakhelling of de dakvlakken te wijzigen, dan valt dat in de drie gewesten meestal onder de vrijstellingen voor onderhoudswerken, ook al is de ingreep bouwtechnisch groot. Verandert u de dakvorm, plaatst u een nieuwe dakopstand, of wijzigt u de afvoer van het hemelwater zodanig dat die niet meer aansluit op het bestaande stelsel, dan is een vergunning meestal wel nodig, en dat is precies het moment waarop de gemeente of het gewest de hemelwaterverordening als vergunningsvoorwaarde meetoetst. Bij een tussenvorm zoals het optrekken van de dakrand voor extra isolatie, of het wijzigen van de goot om een hemelwaterput aan te sluiten, loont het om vooraf bij de dienst omgeving van uw gemeente te informeren. Zij kunnen ook aangeven of uw aannemer voor deze werf een veiligheidscoördinator moet aanstellen en of een postinterventiedossier verplicht is, twee zaken die los staan van de regenwaterregel maar in de praktijk op dezelfde werf samenkomen.

Wie de aansluiting op de bestaande dakgoot en de regenpijp herbekijkt, doet er goed aan dat gelijktijdig met de keuze van het felssysteem te doen. Bij een stalen felsdak liggen de sneden en de aansluitingen op de gordingen, de nok en de dakrand vast in het legplan, en een wijziging aan de afvoer onderaan het dakvlak werkt door tot boven. Dat is ook waarom wij op de algemene pagina over [de hemelwaterverordening bij een felsdak in België](/belgie/hemelwater) dieper ingaan op hoe de afvoer van een felsdak precies aansluit op een hemelwaterput of infiltratievoorziening. Voor een dakrenovatie geldt hetzelfde principe, maar dan met de complicatie dat de bestaande onderconstructie, goten en muurdoorvoeren vaak leidend zijn voor wat praktisch nog haalbaar is zonder de volledige gevel open te breken.

In de praktijk raden wij aan om bij een dakrenovatie de drie sporen samen op te pakken vóór de aanvraag. Bespreek met de aannemer of het lastenboek voorziet in een aanpassing van de regenwaterafvoer, vraag bij de gemeente na of de ingreep vergunningsplichtig is en welke rol de hemelwaterverordening daarbij speelt, en check bij de energie- of klimaatadministratie van uw gewest wat de actuele voorwaarden voor de dakpremie zijn. Zo voorkomt u dat de plaatsing van de nieuwe felsplaten al gestart is voordat blijkt dat de afvoer van het hemelwater nog aangepast moet worden, met stilstand op de werf als gevolg. Neem deze punten mee in het gesprek met uw aannemer en vraag hem om ze samen met de vergunningsaanvraag en de premieaanvraag op te lijsten, zodat de dakrenovatie in één keer goed verloopt.