Klikzink
Wie hoort dat een dak moet voldoen aan de hemelwaterverordening, denkt vaak dat het dak zelf duurder wordt. Dat is een misvatting die het waard is om recht te zetten. De verordening bepaalt niet met welk materiaal u dekt, maar wat er gebeurt met het water dat van dat dak afstroomt. Een stalen felsdak voldoet op zichzelf zonder meerkosten: het is waterdicht, voert regenwater vlot af via de fels van 35 mm en verandert niets aan de verplichtingen die uit de verordening volgen. De kosten waar mensen tegenaan lopen, ontstaan niet op het dak maar ernaast, in de grond: de regenwaterput, de infiltratievoorziening en de leidingen die het water daar moeten krijgen.
De hemelwaterverordening zelf is een gewestelijke regel die stelt hoeveel water u moet opvangen en wat er daarna mee moet gebeuren: hergebruiken, laten infiltreren in de bodem, of als dat allebei niet kan, vertraagd afvoeren naar de riool. Vlaanderen, Wallonië en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest hebben elk hun eigen verordening, met eigen rekenregels voor de verplichte inhoud van de put en de infiltratievoorziening. De kern is in de drie gewesten gelijk: hoe groter het verharde en bedakte oppervlak, hoe groter de voorziening die u moet plaatsen. Dat is meteen de eerste hefboom die de kostprijs bepaalt, en die hefboom heeft niets te maken met het type dakbedekking. Een plat dak van honderd vierkante meter en een schuin felsdak van honderd vierkante meter geven dezelfde verplichte inhoud, omdat de verordening rekent met horizontaal geprojecteerde oppervlakte, niet met het materiaal erboven.
Waar het dak wél meespeelt, is bij de kwaliteit van het afstromende water en bij het debiet op een bepaald moment. Een gladde, goed onderhouden felsplaat laat water snel en schoon wegstromen, zonder mos of bladafval dat een put kan doen dichtslibben. Dat is geen verplichting uit de verordening, maar het is wel de praktische reden waarom installateurs een felsdak makkelijker aansluiten op een regenwaterput dan een dak met veel begroeiing. Wij leggen dat uitgebreider uit bij [de hemelwaterverordening bij een felsdak in België](/belgie/hemelwater), waar de aansluiting van het dak op de opvang zelf centraal staat.
De grootste uitgave bij het naleven van de hemelwaterverordening is niet het dak, maar wat er ondergronds of naast de woning komt. Een regenwaterput met een bepaalde inhoud, een infiltratievoorziening zoals een grindkoffer of een wadi, de leidingen ertussen, en eventueel een pomp om het opgevangen water te gebruiken voor toilet of tuin. Die kosten hangen af van drie dingen: de grootte van de verplichte voorziening, de bodemgesteldheid op de werf, en de moeilijkheidsgraad van de grondwerken. Een werf met vaste, goed doorlatende grond en voldoende ruimte is aanzienlijk goedkoper te ontwikkelen dan een stedelijke kavel met weinig plaats, waar een aannemer soms een kunststof infiltratiekrat onder de oprit moet leggen om toch aan de eis te voldoen.
De grootte van de verplichte voorziening zelf staat niet vast in een tabel die u zelf kunt raadplegen zonder rekenwerk: ze wordt berekend op basis van de bedakte en verharde oppervlakte, en soms van het type ondergrond of de afstand tot de openbare riool. Voor het exacte, actuele bedrag van premies die sommige gemeenten of gewesten geven bij het plaatsen van een hergebruiksinstallatie, en voor de rekenregels die op dit moment gelden, verwijzen wij naar de gewestelijke overheidswebsite en naar uw gemeente: die bedragen en drempels wijzigen regelmatig en een vast cijfer op deze pagina zou binnen het jaar achterhaald zijn.
De kostprijs van de hemelwaterverordening verschilt sterk naargelang het gaat om een nieuwbouw of om een bestaande woning waar het dak wordt vervangen. Bij nieuwbouw wordt de voorziening meegenomen in de oorspronkelijke grondwerken en de aansluiting op de riolering wordt vaak in één beweging mee aangelegd. Dat is de goedkoopste volgorde: de put komt op zijn plaats voordat de bestrating of de tuin is aangelegd, en er is geen bestaande verharding die weer open moet. Wij werken dat verder uit bij [de hemelwaterverordening bij een nieuwbouwwoning](/belgie/hemelwater/nieuwbouwwoning).
Bij een dakrenovatie ligt dat anders. Als alleen het dak wordt vervangen en er niets verandert aan de bedakte oppervlakte, is de kans reëel dat de hemelwaterverordening niet opnieuw van toepassing wordt: veel gewestelijke regelingen koppelen de verplichting aan een vergunningsplichtige ingreep of aan een wijziging van de verharde oppervlakte. Vervangt u de dakbedekking zonder de oppervlakte te wijzigen, dan valt u soms buiten de nieuwe verplichting, terwijl een uitbreiding van het dak of een bijkomende dakkapel die verplichting net wel activeert. Dat onderscheid is de reden waarom de kostprijs voor twee vergelijkbare werven zo uiteen kan lopen: niet het dakmateriaal, maar de vraag of de omgevingsvergunning wordt aangevraagd en of de oppervlakte toeneemt, bepaalt of er een nieuwe put of infiltratievoorziening bij moet komen. Voor de precieze situatie bij een bestaand dak dat wordt vervangen, leest u verder bij [de hemelwaterverordening bij een dakrenovatie](/belgie/hemelwater/dakrenovatie).
De keuze die het meest scheelt in de portefeuille is niet de keuze van het dakmateriaal, maar de keuze tussen infiltreren op eigen terrein en afvoeren naar de riool. Infiltreren vraagt een grotere ingreep in de bodem, maar is op veel plaatsen verplicht wanneer de bodem dat toelaat, en het bespaart op termijn een aansluiting op de gemeentelijke riolering. Afvoeren naar de riool, met een gebufferde en vertraagde lozing, is meestal enkel toegelaten wanneer infiltratie technisch onmogelijk is, bijvoorbeeld door een te hoge grondwaterstand of een te ondoorlatende bodem. Een aannemer die de bodem al kent van een grondboring voor de fundering, kan die keuze vaak meteen inschatten en zo een dure herstart vermijden. Een tweede knop waar de kostprijs op reageert, is hergebruik: wie het opgevangen regenwater ook effectief gebruikt voor toilet, wasmachine of tuin, heeft een grotere put nodig dan wie enkel aan de infiltratieplicht wil voldoen, maar spaart dan weer op het waterverbruik. Die afweging maakt u het best samen met de aannemer, op basis van de effectieve grootte van het dakoppervlak en de ligging van de kavel, en niet op basis van een vast bedrag dat u online vindt: de regelgeving en de rekenparameters verschillen genoeg tussen Vlaanderen, Wallonië en Brussel om een gewestelijk cijfer zonder controle over te nemen.
Ga voor de exacte verplichte inhoud van de put en de infiltratievoorziening naar de gewestelijke overheidswebsite of naar de dienst omgeving van uw gemeente, en vraag daar meteen naar de actuele premies voor hergebruik of ontharding. Bespreek met uw aannemer of dakwerker in welke fase van de werf de put wordt aangelegd, en welke keuze -- infiltreren, hergebruiken of afvoeren -- het best past bij de bodem en de ligging van uw kavel. Zo weet u vooraf welk deel van de rekening bij het dak hoort, en welk deel bij de grond ernaast.