Klikzink
Wie in Vlaanderen bouwt, verbouwt of een dak vervangt, krijgt bijna altijd te maken met de gewestelijke stedenbouwkundige verordening inzake hemelwaterputten, infiltratie-installaties, buffervoorzieningen en gescheiden lozing van afvalwater en hemelwater — in de wandeling de hemelwaterverordening. Die verordening bepaalt niet hoe uw dak eruit moet zien, maar wel wat er met het water gebeurt dat van dat dak naar beneden komt. Voor een felsdak van staal, dat het water snel en volledig afvoert zonder het op te nemen zoals een rieten of pannendak dat gedeeltelijk doet, is die vraag niet bijzaak maar een vast onderdeel van het dossier.
De verordening geldt in heel Vlaanderen op dezelfde manier: één set regels, uitgevaardigd door de Vlaamse overheid, van toepassing in elke gemeente. Dat is meteen het verschil met Wallonië en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, die elk hun eigen regeling met eigen drempelwaarden en eigen instanties hebben — wij lichten de Brusselse variant toe bij [de hemelwaterverordening in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest](/belgie/hemelwater/brussel). Voor Vlaanderen betekent die eenvormigheid dat een aannemer die in de ene gemeente een dak plaatst en in de andere, met dezelfde tekening kan werken: de verplichting hangt af van de oppervlakte van het dak en de aard van de werken, niet van de gemeente waar de werf ligt.
De hemelwaterverordening werkt niet los van de vergunning, maar erdoorheen. Wanneer een dakoppervlak wordt vernieuwd, uitgebreid of nieuw gebouwd boven een bepaalde drempel, verplicht de verordening tot een hemelwaterput, tot infiltratie in de bodem, of tot een combinatie van beide, met een buffervoorziening als de bodem het water niet snel genoeg opneemt. Die verplichting wordt getoetst op het moment dat het dossier bij de gemeente of via het omgevingsloket wordt ingediend. Een architect of aannemer die een aanvraag voorbereidt, neemt de regenwaterafvoer daarom mee in het plan, met een tekening van de leiding vanaf de dakrand tot aan de put of de infiltratievoorziening.
Bij een felsdak is dat plan concreet: het water loopt via de felslijnen naar de dakrand, komt daar in de dakgoot en van daaruit in de valpijp. Hoeveel water die pijp per regenbui te verwerken krijgt, hangt af van de dakoppervlakte en van hoe snel een stalen dak het water afgeeft — sneller dan een rieten of begroeid dak, omdat er niets wordt vastgehouden. Bij een dakrenovatie waarbij een pannendak wordt vervangen door felsplaten, verandert dat afvoerdebiet, en dat is precies waar wij dieper op ingaan bij [wat er aan uw dak verandert door de hemelwaterverordening](/belgie/hemelwater/dakrenovatie). Op deze pagina gaat het niet om die technische aanpassing zelf, maar om de vraag wie in Vlaanderen daarover beslist en waar u de regeling terugvindt.
De gemeente is in de praktijk het eerste aanspreekpunt: zij beoordeelt de omgevingsvergunningsaanvraag en toetst of het ingediende plan voldoet aan de verordening. Bij twijfel of bij een dossier dat niet in de gewone procedure past, komt het bij de gewestelijke omgevingsambtenaar terecht, vergelijkbaar met de rol die de fonctionnaire délégué — de gemachtigde ambtenaar — in het Waalse systeem speelt. De verordening zelf is een tekst van de Vlaamse overheid, gepubliceerd door de bevoegde dienst voor omgeving, en wordt van tijd tot tijd aangepast: de drempelwaarden voor oppervlakte, de eisen aan het volume van de put en de voorwaarden voor infiltratie kunnen wijzigen. Het is daarom niet verstandig om op een oudere brochure of op wat een aannemer "altijd zo deed" te vertrouwen — de actuele versie van de verordening staat op de website van de Vlaamse overheid, en de gemeente kan bevestigen welke versie voor uw dossier geldt.
Waar de verordening de verplichting regelt, regelen Fluvius en het Vlaamse beleidsdomein Wonen de tegemoetkoming. Fluvius, de netbeheerder, kent in sommige gevallen een premie toe voor de aanleg van een hemelwaterput of een infiltratievoorziening, gekoppeld aan voorwaarden over volume en aansluiting. Wonen in Vlaanderen, de Vlaamse instantie voor woonbeleid, kan via de renovatiepremie of vergelijkbare regelingen een tegemoetkoming geven wanneer de regenwatervoorziening onderdeel is van een bredere renovatie. Geen van beide instanties keert een vast bedrag uit dat lang hetzelfde blijft: de voorwaarden en de hoogte van de premie wijzigen jaarlijks, en de aanvraag verloopt via het eigen loket van Fluvius respectievelijk via de gemeente of de Vlaamse woonmaatschappij. Wie een felsdak plaatst en de aanleg van een hemelwaterput daarbij combineert, doet er goed aan om vóór de start van de werf op de website van Fluvius en op die van Wonen in Vlaanderen de actuele voorwaarden te raadplegen — een premie die achteraf wordt aangevraagd voor werken die al zijn uitgevoerd, wordt in de regel niet meer toegekend.
De hemelwaterverordening staat los van de energieprestatieregelgeving, maar op de werf komen beide dossiers vaak samen. De Vlaamse EPB-eisen — de energieprestatie- en binnenklimaateisen die bij elke vergunningsplichtige verbouwing gelden — sturen de keuze van isolatie en dakopbouw, terwijl de hemelwaterverordening de afvoer van het dakwater stuurt. Bij een dakrenovatie waarbij het bestaande dak wordt vervangen door een stalen felsdak, wordt daarom in één beweging gekeken naar de isolatiewaarde die de EPB-verslaggever nodig heeft, en naar de leiding en de put die de hemelwaterverordening vraagt. Een architect die beide dossiers tegelijk indient, bespaart de bouwheer een tweede aanvraag later.
Voor een tuinhuis, carport of ander bijgebouw op hetzelfde perceel gelden overigens vaak andere drempels dan voor de hoofdwoning, en het is dan ook zinvol om per gebouw apart te bekijken of de verplichting geldt — dat behandelen wij afzonderlijk bij een bijgebouw of tuinhuis en bij een carport of luifel zonder muren.
Ga voor een dakrenovatie of nieuwbouw eerst na bij de gemeente of via het omgevingsloket of de hemelwaterverordening van toepassing is op uw dakoppervlakte, en vraag welke versie van de verordening voor uw dossier geldt. Neem de aansluiting van het felsdak op de dakgoot en de valpijp mee in het plan dat u aan de architect of aannemer voorlegt, zodat de afvoer van het dak vanaf het begin op de juiste diameter en helling wordt voorzien. Raadpleeg vervolgens de actuele voorwaarden bij Fluvius en bij Wonen in Vlaanderen voor een eventuele premie, en dien die aanvraag in voordat de werken starten. Zo sluit het felsdak niet alleen technisch, maar ook administratief goed aan op de rest van het dossier.