Klikzink
Een landbouwloods lijkt op het eerste gezicht een eenvoudig gebouw: een groot vlak dak, een stalen of houten structuur, geen bewoning. Toch valt ook dit werk onder de tienjarige aansprakelijkheid van de aannemer en, waar van toepassing, de architect. Deze aansprakelijkheid, verankerd in het Burgerlijk Wetboek, geldt voor elk bouwwerk waarbij een gebrek de stabiliteit of de soliditeit van de constructie in het gedrang brengt. De agrarische bestemming verandert daar niets aan: een loods die instort of waarvan het dak losrukt bij storm, valt onder dezelfde regel als een woning met een ernstig gebrek.
Wat wel verandert bij een landbouwloods, is de aard van de risico's die meespelen. Het gaat vaak om grote oppervlakten in één doorlopend vlak, om een bestaand golfplatendak dat vervangen wordt, en om een gebouw dat in eerste instantie functioneel is: opslag, veestalling, machineloods. Die combinatie van schaal, ondergrond en bestemming bepaalt in de praktijk welke route u volgt, welke risico's de tienjarige aansprakelijkheid afdekt, en waar de grens ligt van wat erbuiten valt.
De tienjarige aansprakelijkheid raakt aan de stabiliteit en de soliditeit van het gebouw, niet aan elk ongemak dat zich voordoet. Bij een dakbedekking in stalen felsplaten betekent dat: een gebrek dat de dakconstructie in gevaar brengt, bijvoorbeeld een verkeerd gedimensioneerde onderconstructie waardoor de felsbanen los komen te liggen over een groot oppervlak, valt er zeker onder. Een lekkage die enkel een condensvlek op de vloer van de loods veroorzaakt, zonder dat de structuur zelf in het gedrang komt, valt in de regel buiten de tienjarige aansprakelijkheid en wordt beoordeeld onder de gewone contractuele aansprakelijkheid, met een kortere verjaringstermijn.
Dit onderscheid is bij een loods niet louter theoretisch. Een dak van doorgaans meer dan duizend vierkante meter, in doorlopende sneden tot acht meter lang, wordt in de fabriek op maat gemaakt en op de werf blind bevestigd met klemmen. Een verkeerde plaatsing van die klemmen, of een fout in de berekening van de windbelasting op een groot, open dakvlak, kan ertoe leiden dat een volledig dakvlak losrukt. Dat is een gebrek dat de soliditeit raakt, en dus onder de tienjarige aansprakelijkheid valt. Een lokaal probleem met een doorvoer of een randafwerking, dat op zichzelf geen gevaar vormt voor de constructie, valt daar doorgaans buiten. Hoe die grens precies loopt bij een felsdak leggen wij algemeen uit bij [de tienjarige aansprakelijkheid bij een felsdak in België](/belgie/tienjarige-aansprakelijkheid), en die basis geldt ook hier, met de nuances die eigen zijn aan een landbouwgebouw.
Bij een landbouwloods ligt het risico vaak minder bij het materiaal zelf dan bij de schaal van de uitvoering. Een dakvlak van enkele duizenden vierkante meter, uitgevoerd door één aannemer binnen een beperkte planning, laat weinig ruimte voor herstel achteraf. Een systematische fout, bijvoorbeeld in de afstand tussen de klemmen of in de keuze van de onderconstructie voor een gebouw met een lichte dakhelling vanaf zes graden, werkt zich uit over het volledige dak in plaats van over een beperkt deel ervan. Dat maakt de aannemer extra kwetsbaar voor een beroep op de tienjarige aansprakelijkheid, want een gebrek dat zich herhaalt over een groot oppervlak wordt sneller gezien als een probleem dat de stabiliteit van het geheel raakt.
Daartegenover staat dat een landbouwloods zelden onderworpen is aan de verplichte tussenkomst van een architect. Wanneer geen architect betrokken is, valt ook de bijkomende zekerheid weg die een architect normaal biedt via zijn eigen verzekering en zijn eigen aansprakelijkheid. De landbouwer of bedrijfsleider die opdrachtgever is, doet er daarom goed aan om vooraf, in het lastenboek of in de offerteaanvraag, uitdrukkelijk te vragen naar het bewijs van de tienjarige aansprakelijkheidsverzekering van de aannemer, en dit niet te veronderstellen. Bij een gebouw van deze omvang is het verschil tussen een verzekerde en een onverzekerde aannemer, in geval van een gebrek na afloop van de werf, aanzienlijk groter dan bij een klein bijgebouw.
Veel landbouwloodsen die vandaag heringedekt worden, hebben een bestaand dak van golfplaten die asbest kunnen bevatten. Dat gegeven bepaalt in de praktijk de volgorde van het traject, en het raakt ook aan de aansprakelijkheid, zij het onrechtstreeks. Voor de sloop of verwijdering van asbesthoudende platen gelden in elk van de drie gewesten eigen regels over inventarisatie, verwijdering door een erkende firma en verwerking van het afval. Die regels staan los van de tienjarige aansprakelijkheid, maar een gebrekkige asbestverwijdering, waarbij bijvoorbeeld de onderconstructie beschadigd wordt bij het lossnijden van de oude platen, kan wel meespelen wanneer nadien blijkt dat het nieuwe dak niet stabiel bevestigd is. De aannemer die de nieuwe felsplaten plaatst, doet er daarom goed aan om de staat van de onderliggende structuur na de sanering te controleren en dit te documenteren, ook al voert hij de sanering zelf niet uit.
De oppervlakte van het dakvlak bepaalt bovendien vaak of een omgevingsvergunning nodig is, en of de veiligheidscoördinator bij de start van de werf betrokken moet worden. Bij een groot dakvlak met asbestverwijdering en een tijdelijke of blijvende bouwplaats met meerdere aannemers is die coördinator doorgaans verplicht. Zijn dossier, met inbegrip van het postinterventiedossier dat na afloop van de werf wordt opgesteld, bevat gegevens over de gebruikte bevestigingswijze en de opbouw van het dak. Dat dossier is niet enkel een administratieve verplichting: bij een geschil over de tienjarige aansprakelijkheid, jaren na de oplevering, is het vaak het enige stuk dat nog precies aangeeft hoe het dak destijds is opgebouwd en welke aannemer welk onderdeel heeft uitgevoerd.
De verplichte verzekering van de tienjarige aansprakelijkheid, die in België is ingevoerd voor werken waarbij een architect tussenkomt, is bij een landbouwloods niet altijd van toepassing, precies omdat een architect hier vaak niet verplicht is. Dat betekent niet dat de aansprakelijkheid zelf wegvalt: de aannemer blijft aansprakelijk volgens het Burgerlijk Wetboek, maar de opdrachtgever heeft dan geen wettelijke garantie dat die aansprakelijkheid ook verzekerd is. Voor een landbouwer die investeert in een loods van aanzienlijke omvang, is dat een reëel aandachtspunt: een aannemer die na de oplevering zijn activiteiten stopzet of failliet gaat, laat de opdrachtgever zonder verhaal achter wanneer er geen verzekering blijkt te bestaan.
Het is daarom aan te raden om, ook wanneer geen architect verplicht is, de verzekeringspolis van de aannemer op te vragen vóór de start van de werf, en te laten bevestigen dat de polis dit specifieke project en deze oppervlakte dekt. Sommige polissen kennen immers een maximum verzekerd bedrag of een maximale oppervlakte per project, wat bij een grote loods een reëel verschil kan maken. Deze zorgvuldigheid ligt in het verlengde van wat ook geldt bij een gewoon bedrijfsgebouw, zoals wij uitleggen bij [de tienjarige aansprakelijkheid bij een bedrijfsgebouw](/belgie/tienjarige-aansprakelijkheid/bedrijfsgebouw), al ligt bij een landbouwloods de nadruk sterker op de combinatie van oppervlakte, asbestverwijdering en het ontbreken van een architect als bijkomende controle.
Vraag bij de offerteaanvraag voor een landbouwloods uitdrukkelijk naar het bewijs van de tienjarige aansprakelijkheidsverzekering van de aannemer, ook wanneer geen architect betrokken is, en laat nagaan of de polis de oppervlakte van uw dakvlak effectief dekt. Laat, bij een bestaand golfplatendak, eerst een asbestinventaris opmaken en stem de sanering zorgvuldig af met de plaatsing van de nieuwe felsplaten, zodat de onderconstructie na de sanering aantoonbaar in goede staat is. Bewaar het postinterventiedossier en alle documentatie over de bevestigingswijze: bij een geschil over de tienjarige aansprakelijkheid, jaren later, is dat vaak het enige objectieve bewijs van hoe het dak destijds is uitgevoerd.